تاریخِ ترک‌ها - 9

تاریخِ ترک‌ها - 9
History of Turks-9
__________________________________
در سال 420 ز. {زادروزی}(میلادی) ، «امپراتوریِ روم خاوری» (بیزانس) (1)(2) و فرمانبرانش «پادشاهی یمنیِ لخم» (3) و «هپتالیان» (4) ، همگاهانه به قلمرویِ «ایرانِ ساسانی» تاختند ؛ و «بهرام پنجم» {بهرامِ گور} (5) را بر تختِ «شاهنشاهی ایران ساسانی» نشاندند . در گسترده‌گوئیِ (توضیحِ) این رویداد ، باید گفت که:

در سال 420 ز. {زادروزی}(میلادی) ، یک اسقف خدایارگرا (مسیحی) بنام «آبداسِ شوش» (6) ، در شهر «هرمزد اردشیر» (اهواز) ، پس از یک «ستیزی‌گفتگو» (مشاجره) با موبدان زرتشتی ، یکی از نیایشگاه‌های زرتشتی را به آتش کشید (6)(7) . مردم خشمگین هم در واکنش به این رویداد ، همهء اسقف‌های خدایارگرا (مسیحی) را کشتند ، و سپس همهء کلیساها را نیز ، به آتش کشیدند . «یزدگرد یکم» (7) ، چهاردهمین شاهنشاهِ «ایرانِ ساسانی» ، که پشتیبان خدایارگرایان (مسیحیان) بود ، از ترس مردم به جنگل‌هایِ «گرگان» گریخت ؛ ولی پس از چند روز ، بدست مردم دستگیر و کشته شد . یادآوری میشود که فرمانروایانِ «امپراتوریِ رومِ خاوری» (بیزانس) (1)(2) ، از سالها پیش ، کلیساهائی را در «ایرانِ ساسانی» ، برپا کرده بودند ؛ تا به کمک اسقف‌ها و کشیش‌های این کلیساها ، در «ایرانِ ساسانی» ، خدایارگرائی (مسیحیت) را جایگزین کیشِ (دینِ) زرتشت بکنند.

پس از کشته شدن «یزدگرد یکم» ، «برگزیدگان» و «موبدانِ زرتشتی» که پسران «یزدگردِ یکم» را شایستهء رسیدن به فرپیشهء (مقامِ) شاهنشاهیِ «ایران ساسانی» نمی دانستند ، «خسرو پسرِ بهرامِ چهارم» (8) ، که نوهء «شاپور بزرگ» (9) بود را به «شاهنشاهیِ ایران ساسانی» رساندند (8).

فرمانروایِ «امپراتوریِ روم خاوری» (بیزانس) (1)(2) که از پادشاه شدنِ «خسرو پسر بهرام چهارم» (8) ، بسیار خشمگین و نگران شده بود ؛ به «هفت خان‌نشینِ ترکِ‌ آسیای فرازی (شمالی) و میانه» (10) دستور داد که به «شاهنشاهی ایران ساسانی» بتازند . در پیِ فرافرست (صادر) شدنِ این دستور ، رزمندگانی از این هفت خان‌نشینِ ترک‌ ، گردِ هم آمدند و به «ایرانِ ساسانی» تاختند ، و پنج شهر بِسدارایِ (ثروتمندِ) «سمرقند» ، «مرو» ، «بلخ» ، «بخارا» ، و «کوبها» (کابل) را از ایران جدا کردند ، و آنها را به زیر فرمان خود درآوردند . ساسانیان به این «همپیمانیِ هفت خان‌نشینِ ترک» ، نام «هفتالیان» یا «هپتالیان» (4) را دادند.

«منذر بن نعمان» (11) ، پادشاه «پادشاهی یمنیِ لخم» (3) هم ، که بتازگی فرمانبر «امپراتوری روم خاوری» شده بود ، گامی بسیار فَرجاتر (مهمتر) برداشت و بهمراه بزرگترین پسرِ «یزدگرد یکم» ، که «بهرام پنجم» (بهرامِ گور) (5) نام داشت ، و با سپاهی بیست‌هزار تنه ، به قلمرویِ «ایرانِ ساسانی» لشگرکشی کرد ، و تیسفون {پایتخت ایران ساسانی} را به زیر فرمان خود درآورد (11) . یادآوری میشود که «بهرام پنجم» ، از کودکی به «پادشاهیِ لخم» فرستاده شده بود تا از سویِ پادشاهِ خدایارگرایِ (مسیحیِ) این کشور ، پرورش یابد.

«تئودوسیوس دوم» ، فرمانروایِ «امپراتوری روم خاوری» نیز ، با سپاه بزرگ خود بخشی از فرازِ باختریِ (شمالِ غربیِ) قلمرویِ «ایران ساسانی» را زورگیری (تسخیر) کرد ؛ و «بزرگانِ ایرانِ ساسانی» ، بناچار پذیرفتند که «بهرام پنجم» به شاهنشاهی «ایران ساسانی» برسد (11) ؛ و همچنین ، گردن گرفتند که از گسترش کیشِ (دینِ) «خدایارگرائی» (مسیحیت) در ایران ، پشتیبانی کنند (11).

(1) https://en.wikipedia.org/wiki/Byzantine_Empire
(2) «امپراتوری روم» ، از سالِ 330 زادروزی (میلادی) ، بگونه‌ای ناآئینی (غیررسمی) به دو بخش خاوری و باختری بخش (تقسیم) شده بود ؛ تا اینکه در سال 396 زادروزی (میلادی) ، این جدائی ، رنگِ چَمین (قانونی) به خود گرفت ، و بخشِ خاوریِ آن ، «امپراتوریِ بیزانس» نام گرفت.
(3) https://en.wikipedia.org/wiki/Lakhmids
(4) https://en.wikipedia.org/wiki/Hephthalites
(5) https://en.wikipedia.org/wiki/Bahram_V
(6) https://en.wikipedia.org/wiki/Abdas_of_Susa
(7) https://en.wikipedia.org/wiki/Yazdegerd_I
(8) خواهشمندم که سرنامِ (عنوانِ) زیر را با گوگل جستجو کنید ، و سپس نوشتارهء (مقالهء) ویکی‌پدیایِ انگلیسی با همین سرنام را باز کنید و بخوانید:
Khosrow_(son_of_Bahram_IV)
(9) https://en.wikipedia.org/wiki/Shapur_II
(10) هفت تیرهء (طایفهء) ترکِ «تیِه‌لِه» ، «قرقیز» ، «یوئه‌بان» ، «اُغوز» ، «قزاق» ، «اُگور» و «اُزبَک»
(11) https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Mundhir_I_ibn_al-Nu%27man