آثار شكرگزاري بنده[1]
آثار شكرگزاري بنده[1]
شكر به معني قدرداني و قدرشناسي و تشكر از نعمت دهنده است. از آنجا كه نعمتها همه از خداست شكر حقيقي هم بايد از خدا صورت پذيرد. اگر ايمان را دو شاخه كنيم يك شاخه آن صبر و ديگر شاخه آن شكر است. صبر نشانگر زيبايي برخورد مؤمن با بلاها و گرفتاريها است و شكر زيبايي برخورد مؤمن با نعمتهاست. مگر جز اين است كه شكر و سپاس از ولي نعمت حقيقي همچون هر نعمت دهنده ديگر وظيفه وجداني و اخلاقي هر انساني است؟ امام صادق (عليهالسلام) ميفرمايد:
در تورات نوشته است كسي كه بـه تو نعمت داد، سپاسش گزار و كسي را كه از تو سپاسگزاري كرد، نعمتش ده، زيرا با سپاسگزاري نعمتها نابود نگردد و با ناسپاسي پايدار نماند، سپاسگزاري مايه افزايش نعمت و بيمه كننده و ايمنساز نعمت از دگرگوني است.(1)
سپاس از منعم، وظيفهاي وجداني است كه شرع بر آن تاكيد فراوان دارد. امام باقر(عليهالسلام) فرمودند: روزي عايشه به پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) گفت: اي رسول خدا، چرا خودت را به رنج مياندازي با آن كه خدا گناه گذشته و آينده ترا آمرزيده است؟ حضرت فرمودند:
اي عايشه، آيا من بنده سپاسگزار خدا نباشم؟
در ادامه حديث امام باقر(عليهالسلام) ميفرمايد:
رسول خدا(صلي الله عليه و آله) آنقدر روي انگشتان پايش ميايستاد تا اين كه خداي سبحان نازل فرمود: "طه، ما انزلنا عليك القرآن لتشقي(2)؛ ما قرآن را بر تو نازل نكرديم كه خود را به رنج اندازي."(3)
شكر، نگهبان و حافظ نعمت مؤمن است. اين كه ديده ميشود نعمت انسانهاي ناسپاس نيز گاهي برقرار است به بيان قرآن كريم براي استدراج است، يعني: نعمت وسيلهاي براي دورتر شدن او از خدا ميگردد. شخصي كه به مفهوم استدراج در قرآن توجه كرده بود، آنجا كه خداوند ميفرمايد: «ما توبه و استغفار را از ياد آنها ميبريم»، نزد امام صادق(عليهالسلام) آمده، عرض ميكند: من از خداي عزوجل مال خواستم به من روزي كرد، فرزند خواستم به من عطا فرمود، منزل خواستم نصيبم كرد، ميترسم اين استدراج باشد که خدا نعمتي دهد و توبه و استغفار را از ياد ما ببرد، حضرت ميفرمايد: به خدا قسم با حمد و سپاس خدا، استدراج تحقق نمييابد.(4)
شکرگزاري در همه حال
انسان در همه حال بابت همه چيز بايد شكرگزار خداوند خود باشد، ولي در احاديث نسبت به موارد خاصي تاكيد بيشتر نمودهاند، امام صادق(عليهالسلام) به چند مورد از آن اشاره فرمودهاند:
الف- هنگام تندرستي:
شخص تندرست و شكرگزار، اجرش همچون پاداش شخص گرفتاري است كه براي خدا صبر پيشه سازد.(5)
ب- هنگام اعطاء و بخشش به ديگران:
عطابخش شكرگزار، اجرش همچون شخصي است كه از نعمت محروم است و در محروميت قناعت ميكند.(6)
ج- هنگام داشتن نعمت:
سپاس و شكر به هنگام نعمت، باعث افزايش و فزوني نعمت ميشود.(7)
د- هنگام مشاهده محروميت ديگران:
در هنگام مشاهده انساني كه از نعمتي محروم است ولي شما آن محروميت را نداريد بگوييد: بار خدايا من تمسخر نميكنم و بر خود نميبالم بلكه تو را براي نعمتهاي بزرگت نسبت به خود ميستايم.(8)
در اين مورد پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) سفارش اكيد دارند كه:
مبادا طرف مقابل بشنود و اندوهگين گردد.(9)
امام باقر(عليهالسلام) نيز ميفرمايد:
چون شخص گرفتار و دردمندي را ديدي، به نحوي كه او نشنود سه بار بگو: حمد خدايي را كه مرا از آنچه تو را مبتلا ساخته معاف نمود، هر كس اين را بگويد آن بلا به او نميرسد.(10)
ه- هنگام يادآوري نعمت:
سيره پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) و ديگر ائمه معصومين(عليهمالسلام) اين بوده است كه در هنگام يادآوري نعمت، با سجدهي بر خاك، شكر خداوند را به جاي ميآوردند.
امامصادق(عليهالسلام) ميفرمايد:
هنگامي كه نعمتي را به ياد آوردي براي شكر خدا چهره روي خاك بگذار، اگر سواري، پياده شو و اگر از بيم شهرت و ريا نتواني پياده شوي روي كوهه زين سجده كن، و باز اگر نتواني بر كف دست سجده نما. (11)
نوع ديگر شكر، تشكر از مردم است، اگر شكر را وظيفهاي وجداني تلقي كنيم، تشكر از مردمي كه به ما خدمتي كردهاند يا واسطه نعمتي شدهاند نيز شكر است و در كلام معصوم(عليهالسلام) تشكر از ديگر انسانها تشكر از خدا تلقي شده است و كسي را كه در ايـن امـر ناتوان باشد، شكرگزار خـدا نيـز ندانستهاند.
شكر به معني قدرداني و قدرشناسي و تشكر از نعمت دهنده است. از آنجا كه نعمتها همه از خداست شكر حقيقي هم بايد از خدا صورت پذيرد. اگر ايمان را دو شاخه كنيم يك شاخه آن صبر و ديگر شاخه آن شكر است. صبر نشانگر زيبايي برخورد مؤمن با بلاها و گرفتاريها است و شكر زيبايي برخورد مؤمن با نعمتهاست. مگر جز اين است كه شكر و سپاس از ولي نعمت حقيقي همچون هر نعمت دهنده ديگر وظيفه وجداني و اخلاقي هر انساني است؟ امام صادق (عليهالسلام) ميفرمايد:
در تورات نوشته است كسي كه بـه تو نعمت داد، سپاسش گزار و كسي را كه از تو سپاسگزاري كرد، نعمتش ده، زيرا با سپاسگزاري نعمتها نابود نگردد و با ناسپاسي پايدار نماند، سپاسگزاري مايه افزايش نعمت و بيمه كننده و ايمنساز نعمت از دگرگوني است.(1)
سپاس از منعم، وظيفهاي وجداني است كه شرع بر آن تاكيد فراوان دارد. امام باقر(عليهالسلام) فرمودند: روزي عايشه به پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) گفت: اي رسول خدا، چرا خودت را به رنج مياندازي با آن كه خدا گناه گذشته و آينده ترا آمرزيده است؟ حضرت فرمودند:
اي عايشه، آيا من بنده سپاسگزار خدا نباشم؟
در ادامه حديث امام باقر(عليهالسلام) ميفرمايد:
رسول خدا(صلي الله عليه و آله) آنقدر روي انگشتان پايش ميايستاد تا اين كه خداي سبحان نازل فرمود: "طه، ما انزلنا عليك القرآن لتشقي(2)؛ ما قرآن را بر تو نازل نكرديم كه خود را به رنج اندازي."(3)
شكر، نگهبان و حافظ نعمت مؤمن است. اين كه ديده ميشود نعمت انسانهاي ناسپاس نيز گاهي برقرار است به بيان قرآن كريم براي استدراج است، يعني: نعمت وسيلهاي براي دورتر شدن او از خدا ميگردد. شخصي كه به مفهوم استدراج در قرآن توجه كرده بود، آنجا كه خداوند ميفرمايد: «ما توبه و استغفار را از ياد آنها ميبريم»، نزد امام صادق(عليهالسلام) آمده، عرض ميكند: من از خداي عزوجل مال خواستم به من روزي كرد، فرزند خواستم به من عطا فرمود، منزل خواستم نصيبم كرد، ميترسم اين استدراج باشد که خدا نعمتي دهد و توبه و استغفار را از ياد ما ببرد، حضرت ميفرمايد: به خدا قسم با حمد و سپاس خدا، استدراج تحقق نمييابد.(4)
شکرگزاري در همه حال
انسان در همه حال بابت همه چيز بايد شكرگزار خداوند خود باشد، ولي در احاديث نسبت به موارد خاصي تاكيد بيشتر نمودهاند، امام صادق(عليهالسلام) به چند مورد از آن اشاره فرمودهاند:
الف- هنگام تندرستي:
شخص تندرست و شكرگزار، اجرش همچون پاداش شخص گرفتاري است كه براي خدا صبر پيشه سازد.(5)
ب- هنگام اعطاء و بخشش به ديگران:
عطابخش شكرگزار، اجرش همچون شخصي است كه از نعمت محروم است و در محروميت قناعت ميكند.(6)
ج- هنگام داشتن نعمت:
سپاس و شكر به هنگام نعمت، باعث افزايش و فزوني نعمت ميشود.(7)
د- هنگام مشاهده محروميت ديگران:
در هنگام مشاهده انساني كه از نعمتي محروم است ولي شما آن محروميت را نداريد بگوييد: بار خدايا من تمسخر نميكنم و بر خود نميبالم بلكه تو را براي نعمتهاي بزرگت نسبت به خود ميستايم.(8)
در اين مورد پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) سفارش اكيد دارند كه:
مبادا طرف مقابل بشنود و اندوهگين گردد.(9)
امام باقر(عليهالسلام) نيز ميفرمايد:
چون شخص گرفتار و دردمندي را ديدي، به نحوي كه او نشنود سه بار بگو: حمد خدايي را كه مرا از آنچه تو را مبتلا ساخته معاف نمود، هر كس اين را بگويد آن بلا به او نميرسد.(10)
ه- هنگام يادآوري نعمت:
سيره پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) و ديگر ائمه معصومين(عليهمالسلام) اين بوده است كه در هنگام يادآوري نعمت، با سجدهي بر خاك، شكر خداوند را به جاي ميآوردند.
امامصادق(عليهالسلام) ميفرمايد:
هنگامي كه نعمتي را به ياد آوردي براي شكر خدا چهره روي خاك بگذار، اگر سواري، پياده شو و اگر از بيم شهرت و ريا نتواني پياده شوي روي كوهه زين سجده كن، و باز اگر نتواني بر كف دست سجده نما. (11)
نوع ديگر شكر، تشكر از مردم است، اگر شكر را وظيفهاي وجداني تلقي كنيم، تشكر از مردمي كه به ما خدمتي كردهاند يا واسطه نعمتي شدهاند نيز شكر است و در كلام معصوم(عليهالسلام) تشكر از ديگر انسانها تشكر از خدا تلقي شده است و كسي را كه در ايـن امـر ناتوان باشد، شكرگزار خـدا نيـز ندانستهاند.
- ۷۸۶
- ۰۸ تیر ۱۳۹۳
دیدگاه ها (۶)
در حال بارگزاری
خطا در دریافت مطلب های مرتبط