پیوست نخست «تاریخ کوتاه ایران و جهان-910»

پیوست نخست «تاریخ کوتاه ایران و جهان-910»
________________________________
در سال 568 زادروزی (میلادی) ، «خان‌فرمائی باختری ترک‌» (1) و «امپراتوری روم خاوری» (امپراتوری بیزانس) (2) ، برپد (علیه) «شاهنشاهی ایران ساسانی» ، همپیمان یکدیگر شدند.

در سال 588 ز. {زادروزی}(میلادی) ، ازسوی (به نیابت از) «امپراتوری روم خاوری» ، «خان‌فرمائی باختری ترک‌» (1) برای نخستین بار ، به «ایران ساسانی» تاخت ؛ و با کمکهای کارشناسی (مستشاری) و جنگ‌افزاری «امپراتوری روم خاوری» ؛ در همان آغاز جنگ ، بخش بسیار بزرگی از فراز خاوری (شمال شرقی) قلمروی «ایران ساسانی» را زورگیری (تسخیر) کرد (3) ؛ ولی سپهبد پهلوان ایران ، که «بهرام چوبین» نام داشت ، بیدرنگ به ترک‌ها تاخت ، و سرزمینهای زورگیری شده را از ترک‌ها پس گرفت (4).

در سال 606 زادروزی (میلادی) ، «خان‌فرمانروائی باختری ترک» (1) ، به خواست همپیمانش ، «امپراتوری روم خاوری» ، با یک سپاه بسیار بزرگ ، دومین جنگ خود با «شاهنشاهی ایران ساسانی» را آغاز کرد ، و تا شهر «توس» را زورگیری (تسخیر) کرد (5) ؛ ولی «سواره‌سپاه زرهی» «ایران ساسانی» ، یا همان «اسواران» ، توانست از پیشروی بیشتر ترک‌ها ، جلوگیری کند . در سال 607 زادروزی (میلادی) ، سپاهیان «خان‌فرمانروائی باختری ترک» (1) ، دردنبالهء دومین تازش خود به قلمروی «شاهنشاهی ایران ساسانی» ، از خان خود درخواست نیروی کمکی کردند ؛ و خان ترک ، 300000 رزمندهء کمکی را برای آنها فرستاد ؛ و پایابراین (بنابراین) ترک‌ها توانستند تا نزدیکی شهر سپاهان (اصفهان) را زورگیری (تسخیر) کنند (6).

سرانجام ، «خان‌فرمائی باختری ترک‌» ، در سال 627 زادروزی (میلادی) ، برای بار سوم ، با کمکهای کارشناسی (مستشاری) و جنگ‌افزاری «امپراتوری روم خاوری» ، به سرکردگی «تون یابقو خان» (7)(8) ، به دژ «دربند» ، که فرازی‌ترین (شمالی‌ترین) دژ «شاهنشاهی ایران ساسانی» بود ، تاختن ؛ و آنرا زورگیری کردند (9) ؛ و سپس شهر «پرتو» ، کانون (مرکز) استان ایرانی «آلانیا» ، و دیگر شهرهای آنرا زورگیری (تسخیر) و تاراج کردند (9).

«تون یابقو خان» سپس ، به استان ایرانی «ایبریا» تاخت ، و سراسر این استان را به زیر فرمان خود درآورد ، و کانون (مرکز) آن ، شهر «تفلیس» را پیرابندی (محاصره) کرد (9) . در این هنگام ، «هراکلیوس» (10) ، که به «پادشاهی لازستان» آمده بود ؛ به باختر استان ایرانی «ایبریا» تاخت ، و تا شهر «تفلیس» پیشروی کرد ، و در نزدیکی‌ دیوار این شهر ، با «تون یابقو خان» (7)(8) دیدار کرد (9) . «تون یابقو خان» در جلوی پای «هراکلیوس» برخاست و شانه‌اش را بوسید ، و سپس به او کرنش (تعظیم) کرد (9) . «هراکلیوس» سپس نزدیک شد و «تون یابقو خان» را در آغوش گرفت و با او ، با رفتاری سرشار از مهر برخورد کرد ؛ و گردن گرفت (قول داد) که دخترش «اودوکسیا اپیفانیا» را به همسری او دربیاورد (9).

در میانهء ماه سپتامبر سال 627 زادروزی (میلادی) ، هراکلیوس (10) ، امپراتور روم خاوری ، یکی از سپهبدان خود ، و بخشی از سپاه خود را گمارد (مامور کرد) تا کار پیرابندی (محاصرهء) شهر «تفلیس» را به پیش ببرند ؛ و سپس خود ، با یک سپاه 37000 تنه (نفره) ، بهمراه سپاه 40000 تنه‌ء (نفره‌ء) «خانفرمائی باختری ترک» (1) ، به فرماندهی «تون یابقوخان» ، روی هم رفته با یک سپاه 77000 تنه (نفره) ، بسوی شهر «تیسفون» ، پایتخت «ایران ساسانی» ، براه افتاد.

در روز 12 دسامبر سال 627 زادروزی (میلادی) ، هراکلیوس ، در نزدیکی شهر «نینوا» (11) ، با لشگر 37000 تنهء (نفرهء) خود ، با سپاه 12000 تنهء (نفرهء) «شاهنشاهی ایران ساسانی» ، به فرماندهی سپهبد «رهزاد» درگیر جنگ شد ، و آنرا شکست داد (12).

(1) https://en.wikipedia.org/wiki/Western_Turkic_Khaganate
(2) https://en.wikipedia.org/wiki/Byzantine_Empire
(3) https://wisgoon.com/pin/28433729/
(4) https://wisgoon.com/pin/28433735/
(5) https://wisgoon.com/pin/28530111/
(6) https://wisgoon.com/pin/28530113/
(7) https://en.wikipedia.org/wiki/Tong_Yabghu_Qaghan
(8) https://alchetron.com/Tong-Yabghu-Qaghan
(9) https://wisgoon.com/pin/28634620/
(10) https://en.wikipedia.org/wiki/Heraclius
(11) بجامانده‌های شهر باستانی نینوا ، امروزه در میانهء شهر موصل عراق جای دارد
(12) https://wisgoon.com/pin/28635880/