تاریخِ ترک‌ها – 31

تاریخِ ترک‌ها – 31
History of Turks -31
____________________
در میانگان (اواسط) سال 588 ز. {زادروزی}(میلادی) ، و در هنگامهء (دورهء) شاهنشاهیِ «هرمزِ چهارم» (1) ، «نخستین تازشِ خانفرمائیِ ترک‌ِ باختری به ایران ساسانی» (2) انجام گرفت ؛ و بخشِ بزرگی از فرازِ خاوریِ (شمالِ شرقیِ) قلمرویِ «ایران ساسانی» ، بدستِ «خانفرمائیِ ترکِ باختری‌» (3) زورگیری (تسخیر) شد (2).

با رونهش (توجه) به اینکه در سال 568 زادروزی (میلادی) ، «خانفرمائیِ ترکِ باختری‌» (3) با «امپراتوری روم خاوری» (بیزانس) (4) ، بَرپَدِ (علیهِ) «شاهنشاهیِ ایرانِ ساسانی» ، همپیمان شده بود (5) ؛ پس به شایدگیِ (احتمالِ) فراوان ، تا پیش از آغازِ این جنگ ، کمک‌هایِ «جنگ‌افزاری» ، «پولی» ، و «کارشناسی» (مستشاری) «امپراتوریِ رومِ خاوری» ، بدست «خانفرمانروائیِ ترکِ باختری‌» (2) ، رسیده بوده است.

یادآوری میشود که دو شهر ایرانی «سمرقند» و «چاچ» (تاشکند) ، در سال 484 زادروزی (میلادی) ، بدست «هپتالیان» زورگیری (تسخیر) شده بودند ؛ ولی با زورگیری (تسخیر) شدنِ بخشِ فرازیِ (شمالیِ) قلمرویِ «هپتالیان» ، بدستِ «خانفرمائیِ ترکِ باختری‌» در سال 563 زادروزی (میلادی) ؛ این دو شهر ، بدستِ این ترک‌ها افتاده بود.

در رَهمَندی (رابطه) با چرائیِ (دلیلِ) افزوده شدنِ بخشی از قلمرویِ «پادشاهیِ یمنیِ حِمیَر» به قلمرویِ «ایرانِ ساسانی» ، باید گفت که : «امپراتوریِ رومِ خاوری» ، در پیرامونِ (حدودِ) سالِ 530 زادروزی (میلادی) ، یک ارتشبد (ژنرالِ) از پادشاهیِ خدایارگرایِ (مسیحیِ) «آکسوم» (6) ، که «ابرهه» (7) نام داشت را به فرمانروائیِ «پادشاهیِ یمنیِ حِمیَر» گمارد ؛ و «ابرهه» سپس در سال 570 زادروزی (میلادی) ، به خواستِ «امپراتوریِ رومِ خاوری» ، با یک سپاهِ بزرگ و 13 فیلِ جنگی ، به شهرِ «مکه» تاخت ، تا مردمِ این شهر را ، خدایارگرا (مسیحی) بکند ؛ ولی به چرائیِ (به دلیلِ) ناآرام شدنِ فیل‌ها ، او ناچار شد که پیش از آغازِ جنگ ، به پایتختش «صنعا» ، بازگردد.

پس از پایان یافتنِ لشگرکشیِ شکست‌آمیزِ «ابرهه» (7) به «مکه» ، مردمِ «پادشاهیِ یمنیِ حِمیَر» که از ستمِ «ابرهه» به جان آمده بودند ؛ یکی از خود ، بنامِ «سیف ابنِ ذی یزن» (8) را برگزیدند ، و او را به دربارِ «خسرو انوشیروان» (9) ، شاهنشاهِ «ایرانِ ساسانی» فرستادند ، تا از او درخواستِ کنند که در بیرون راندنِ «ابرهه» از «پادشاهیِ یمنیِ حِمیَر» ، به مردمِ این کشور ، کمک کند ؛ و «خسرو انوشیروان» ، این درخواستِ مردم «پادشاهیِ یمنیِ حِمیَر» را پذیرفت ، و یک سپاهِ 800 تنه بفرماندهیِ سپهبد «وهریز» (10) را بهمراه او فرستاد ، و «وهریز» با این سپاه ، در سالِ 571 زادروزی (میلادی) ، «ابرهه» را شکست داد ؛ و «سیف ابنِ ذی یزن» ، فرمانروائی بر «پادشاهیِ یمنیِ حِمیَر» را بدستِ خود گرفت و از همانگاه (همان زمان) ، همپیمانِ «ایرانِ ساسانی» شد . ناگفته نباید بماند که سپهبد «وهریز» ، برای خواسته‌هایِ (اهدافِ) «رزم‌پشتیبانی» (لجستیک) ، پیش از آغازِ جنگ با «ابرهه» ، پهنهء (منطقهء) جایداشته در پدفرازِ (جنوبِ) «تنگهء هرمز» را به قلمرویِ «ایرانِ ساسانی» ، افزود.

سپس در پیرامونِ (حدودِ) سالِ 572 زادروزی (میلادی) ، «امپراتوری روم خاوری» (بیزانس) (4) ، پس از آغاز کردنِ «جنگ سالهای 572 تا 591 ایران و روم» (11) ، قلمرویِ «پادشاهی لازستان» را به خاکِ خود افزود ؛ و همچنین ، بخشی از پدفرازِ (جنوبِ) سرزمینِ «آلان‌ها» (12) را نیز زورگیری (تسخیر) کرد (11).


(1) https://en.wikipedia.org/wiki/Hormizd_IV
(2) https://en.wikipedia.org/wiki/First_Perso-Turkic_War
(3) https://en.wikipedia.org/wiki/Western_Turkic_Khaganate
(4) https://en.wikipedia.org/wiki/Byzantine_Empire
(5) https://wisgoon.com/pin/50218700/
(6) https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Aksum
(7) https://en.wikipedia.org/wiki/Masruq_ibn_Abraha
(8) https://en.wikipedia.org/wiki/Sayf_ibn_Dhi_Yazan
(9) https://en.wikipedia.org/wiki/Khosrow_I
(10) https://en.wikipedia.org/wiki/Wahrez
(11) https://en.wikipedia.org/wiki/Byzantine%E2%80%93Sasanian_War_of_572%E2%80%93591
(12) https://en.wikipedia.org/wiki/Alans