باگ تاریخی 2000 یا Y2K چه بود و چرا همه جهان را به وحشت فروبرد؟ (از مامان باباهاتون بپرسید ببینید یادشون میاد!)

بیش از دو دهه پیش در سال 1999 میلادی، زمانی‌که جهان برای آخرین سال قرن 20 یعنی سال 2000 میلادی آماده می‌شد، اصطلاح و عبارتی به‌نام باگ سال 2000 یا Y2K مطرح شد که بسیاری از کارشناسان و مردم را وحشت‌زده کرد.
در آن دوره، تقریباً همه‌ی مردم جهان دیگر با کامپیوترهای شخصی آشنا شده بودند. این دستگاه‌ها به‌مرور به وسایلی الزامی در زندگی و کار همه مردم تبدیل شدند؛ اما احتمال بحرانی بزرگ برای همه‌ی آن‌ها پیش‌بینی می‌شد.
در آستانه پایان قرن 20، دولت‌ها و سازمان‌های گوناگون نظامی و ملی در سرتاسر جهان، میلیاردها دلار هزینه کردند تا از باگ احتمالی Y2K جلوگیری کنند. به‌هرحال، آن دوره تمام شد و تقریبا هیچ مشکل بزرگی برای دنیای کامپیوتر به‌همراه نداشت.

در دهه‌های 1950/60 میلادی، سال‌ها در تقویم کامپیوترها با دو رقم نمایش داده می‌شد. ( به عنوان مثال، سال 1973 به شکل 73 یا 1995 به شکل 95 نوشته می‌شد) دلیل استفاده از این رسم جدید، حفظ فضای بیشتر بود؛ کامپیوترهای آن دوران حافظه‌های محدودتری از کامپیوترهای مدرن داشتند.

با وجود پیشرفت سریع فناوری کامپیوتر، عملکرد سازمان‌هایی که از آن‌ها استفاده می‌کردند، ثابت مانده بود. نرم‌افزارها در سال‌های بعد هم با همان روند دو رقم برای نمایش سال پیش رفتند.

تقریباً تمام کامپیوترها (شخصی، صنعتی، اداری و...) به ساختاری عادت کرده بودند که تا حد ممکن، کوچک و فشرده شده بود. بنابراین کوچک کردن فرمت تاریخ از چهار رقم به دو رقم، فضای موردنیاز را برای ذخیره آن بخش از داده را نصف می‌کرد؛ اما همین روند در پایان قرن بحران‌هایی ایجاد کرد.

اما آن بحران چه بود؟
نکته اینجاست که وقتی از دو رقم برای نمایش سال‌ها استفاده کنید، نمی‌توان تفاوت سال‌ها در قرن‌های متفاوت را درک کرد. همان‌طورکه گفته شد، نرم‌افزارها به‌گونه‌ای طراحی شده بودند که همه‌ی سال‌ها را در قرن بیستم (دو رقم اول: 19) تصور می‌کردند. چنین رویکردی با ورود به قرن جدید مشکلاتی ایجاد می‌‌کرد. سال ۲۰۰۰، در تاریخ‌های کامپیوتری «۰۰» نوشته و خوانده می‌شد؛ درنتیجه برنامه‌ها سال جدید را به اشتباه سال ۱۹۰۰ !!! در نظر می‌گرفتند (نمونش در تصویر) و سال‌های بعد مثلا 2003، با 1903اشتباه گرفته می‌شد و روند مذکور ادامه پیدا می‌‌کرد.

با رسیدن به ساعت ۲۴ روز ۳۱ دسامبر سال ۱۹۹۹، تمام کامپیوترها با مشکل جدیدی روبه‌رو می‌شدند.

فکر کنید اگر تمام کامپیوترهای جهان در یک لحظه از تاریخ ۱۹۹۹ به ۱۹۰۰ تغییر می‌کردند، چه اتفاقی رخ می‌داد؟ متوقف شدن تمام سیستم‌های کامپیوتری در سراسر جهان و متوقف شدن جریان زندگی!
گروهی پایان جهان یا فروپاشی جوامع را پیش‌بینی می‌کردند و برخی دیگر مسئله را فریب رسانه‌ای می‌دانستند؛ اما به‌هرحال یک خبر مهم و تاریخ‌ساز در کل جهان جریان پیدا کرده بود، این مشکل به نام باگ سال ۲۰۰۰ یا باگ Y2K یا باگ هزاره شناخته می‌شد.

مشکلی دیگر نیز بود، که در تقویم میلادی سال کبیسه سالی بود که 366 روز داشت. ساختار سال‌های کبیسه در کامپیوترها این‌گونه محاسبه شده بود که اگر سالی تقسیم‌پذیر بر عدد 4 باشد، کبیسه است و ۳۶۶ روز دارد. درحالی‌که سال‌های تقسیم‌پذیر بر ۱۰۰، در محاسبات کامپیوتری کبیسه نبودند! البته این محاسبه قانون دیگری هم دارد که در اکثر برنامه‌های کامپیوتری پیاده نشده بود! سال‌های تقسیم‌پذیر به ۴۰۰، مانند سال ۲۰۰۰ هم کبیسه هستند. پیاده نشدن قانون آخر باعث می‌شد کامپیوترها سال ۲۰۰۰ را کبیسه حساب نکنند و 365 روزه بدانند.

بنابراین، به دلیل اینکه ماه فوریه در تقویم میلادی در سال‌های عادی 28 روزه است و در سال‌های کبیسه 29 روزه، با کبیسه حساب نشدن سال 2000، طبیعتاً روز 29 فوریه نیز در نظر گرفته نمی‌شد و در روز 29 فوریه، کامپیوترها 1 مارس را نشان می‌دادند!

مشکل تا حدی بود که حتی رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، بیل کلینتون نیز به آن اشاره کرد.
میلیاردها دلار در سرتاسر جهان هزینه شد تا باگ 2000 کمترین تأثیر را بر کامپیوترها بگذارد.

پس از تلاش‌های زیاد، با ورود به سال 2000، مشکل خاصی پیش نیامد. اما چندین اتفاق و حادثه نادر در برخی نقاط جهان رخ داد:
1- دو نیروگاه هسته‌ای در #ژاپن با اختلال عملکرد جزئی روبه‌رو شدند که به‌سرعت رفع شد.
2- سن اولین کودکی که در هزاره‌ی جدید در دانمارک به‌دنیا آمد، به‌اشتباه ۱۰۰ ثبت شد.
3- بلیط‌های اتوبوس در استرالیا با تاریخ‌های غلط چاپ شدند و سخت‌افزار اسکن بلیت آن‌ها را رد می‌کرد.
4- سرویس خبرگزاری ملی مصر از دسترس خارج شد.
5- ماهواره‌های آمریکایی سه روز قطع شدند.
6- فردی که فیلمی که اجاره گرفته بود را به فروشگاه اجاره فیلم بازگرداند، به‌خاطر تأخیر ۱۰۰ ساله در تحویل فیلم، ۹۱،۲۵۰ دلار جریمه شد!!!

#afhu #y2k