حسین بن علی اورموی یزدانیار آذربایجانی

حسین بن علی ابوبکر اورموی یزدانیار
ابوبکر یزدانیار

متون معتبر سده‌های نخستین تاریخ تصوّف مانند طبقات‌الصوفیّه سلمی (سلمی، 1372: 406) و طبقات‌الصوفیّه خواجه عبدالله (انصاري هروي، 1362: 391 و 463).، شیخ ابوبکر حسین بن علی بن یزدانیار ارموی را به عنوان اولین چهره دارای پایگاه بلند در مکتب تصوّف آذربایجان معرفی کرده اند و
👈 ربطی به کردها ندارد

روايت ابن بزاز اردبيلي در صفوة الصفا مبني بر زيارت مزار ابن يزدانيار در «ارميه» توسط شيخ صفي‌الدين اردبيلي، ترديدي در اروميه‌اي بودن او و اشتهار خاك جايش در ميان صوفيه سده‌ هشتم آذربايجان باقي نمي‌گذارد (ابن بزاز، ۱۳۷۶: ۷۶۳)

به اعتقاد علاّمه، حسام‌الدين چلبي ـ مشوّق مولانا در سرودن مثنوي ـ از اخلاف ابن يزدانيار اروميه‌اي به عنوانِ گوينده اين عبارت معروف محسوب مي‌شود. «ظن قوي حاصل مي‌شود كه حسين بن علي بن يزدانيار اُرموي در [كتاب] «تلخيص الاثار» عيناً همان جدّ اعلاي چلبي حسام‌الدين حسن معروف به ابن اَخي ترك بوده است تقريباً بدون شك و شبهه» (جنيد شيرازي، ۱۳۲۸: ۵۱۲).

عبدالرحمن سلمي پس از آن كه ابن يزدانيار را از «طبقه چهارم مشايخ صوفيان» برشمرده، عبارتي مهم درباره‌ مشرب عرفاني وي ذكر كرده است. «وَ مِنْهُم اِبن يَزدانيار، مِنْ اَهْل اُرميه لَهُ طَريقَة في التَصَّوفِ يَخْتَّصُ بِها وَ كانَ يَنكر عَلي بَعضِ مَشايخِ العَراقِ اَقوالُهم وَ كانَ عالِماً بِعُلومِ الظاهِرِ وَ عُلومِ المعامِلاتِ وَ المعارِفِ» (سلمی، ۱۳۷۲: ۴۰۶).

روي سنگ قبر شيخ اين عبارت حك شده بود: «هذا القبر الشيخ الفاضل الكامل شيخ ابوبكر حسين بن علي ارموي يزدانيار زينهاراني، تاريخ ثلاث و ثلاثين و ثلاثه مأة» (كاوياني، ۱۳۷۸: ۴۷۳).