از خاکریز تا شناخت تماشاچی نباش راوی شو

✍سید علیرضا آل‌داود

دفاع مقدس را نمی‌توان صرفاً یک رخداد نظامی در فاصله سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ تلقی کرد؛ این دوره، یکی از مهم‌ترین میدان‌های شکل‌گیری سرمایه اجتماعی، اراده ملی، الگوی مقاومت و حافظه راهبردی ایرانیان بود. در آن مقطع، تلاش اصلی دشمن، شکستن اراده ایران از مسیر قدرت نظامی بود؛ اما ناکامی در دستیابی به این هدف، تقابل را به حوزه‌های دیگری از فشار، تحریم، ترور، عملیات اطلاعاتی، سایبری و در نهایت جنگ شناختی سوق داد. پیوند دفاع مقدس با جنگ شناختی امروز، نه در یکسان‌انگاری این دو میدان، بلکه در تداوم منازعه بر سر اراده، ادراک و تصمیم جامعه قابل فهم است. اگر در جنگ نظامی، جغرافیا و زیرساخت هدف قرار می‌گیرد، در جنگ شناختی، ادراک انسان از واقعیت و نحوه تصمیم‌گیری او در کانون اثرگذاری قرار دارد.

از این منظر، حافظه تاریخی خود به یک میدان راهبردی تبدیل شده است. دفاع مقدس فقط مجموعه‌ای از عملیات‌ها، فرماندهان، تاریخ‌ها و تصاویر آرشیوی نیست؛ حامل تجربه‌ای از چگونگی مواجهه یک جامعه با تهدید، بحران و فشار خارجی است. بنابراین هرگونه تحریف، تقلیل یا روایت‌گری سطحی از این تجربه، صرفاً یک خطای فرهنگی نیست و می‌تواند بر کیفیت انتقال سرمایه تاریخی به نسل‌های بعد اثر بگذارد. در مقابل، روایت مستند و مسئله‌محور دفاع مقدس می‌تواند به جامعه کمک کند تا نسبت میان تجربه گذشته و مسائل پیچیده امروز را بهتر درک کند. در جنگ شناختی، کنترل روایت به معنای کنترل واقعیت نیست؛ بلکه به معنای تلاش برای اثرگذاری بر چارچوبی است که مخاطب از طریق آن واقعیت را می‌فهمد و درباره آن تصمیم می‌گیرد.

در این میان، نسل جدید نقطه کانونی راهبرد روایت است. نوجوان امروز در اکوسیستمی رشد کرده که در آن تصویر، ویدئوی کوتاه، بازی، شبکه اجتماعی، هوش مصنوعی و روایت‌های چندرسانه‌ای، بخشی از سازوکار شکل‌گیری ادراک او را می‌سازند. بنابراین نمی‌توان با منطق ارتباطی گذشته، برای مخاطب امروز روایت تولید کرد. راهبرد مؤثر، عبور از «مخاطب‌سازی» به «راوی‌سازی» است؛ یعنی نوجوان و جوان صرفاً دریافت‌کننده روایت دفاع مقدس نباشد، بلکه با دسترسی به اسناد معتبر، خاطرات رزمندگان و ابزارهای نوین رسانه‌ای، خود به محقق و تولیدکننده روایت تبدیل شود. بازی‌های راهبردی، واقعیت مجازی، پادکست‌های اول‌شخص، موزه‌های دیجیتال، روایت‌های تعاملی و پروژه‌های تولید محتوای نوجوانان، زمانی ارزش راهبردی پیدا می‌کنند که بتوانند میان حافظه تاریخی و تجربه زیسته نسل جدید پیوند برقرار کنند.

لازم به ذکر است مسئله امروز صرفاً «چگونه دفاع مقدس را معرفی کنیم؟» نیست؛ مسئله راهبردی‌تر این است که چگونه تجربه دفاع مقدس را به سرمایه شناختی نسل آینده تبدیل کنیم. جامعه‌ای که حافظه تاریخی خود را دقیق، مستند و متناسب با زبان زمانه بازتولید نکند، بخشی از قدرت خود در میدان روایت را واگذار می‌کند. از این منظر، روایتگری دفاع مقدس باید از یک فعالیت مناسبتی و آرشیوی به یک فرآیند مستمر تولید معنا، انتقال تجربه و تقویت سواد شناختی جامعه ارتقا یابد.
در میدان جدید، دفاع فقط حفاظت از جغرافیا نیست؛ صیانت از ذهن‌ها، قلب‌ها،حافظه، روایت، اعتماد و قدرت تشخیص جامعه نیز اهمیت دارد. از خاکریز تا شناخت، میدان تغییر کرده است؛ اما مسئله همچنان همان است:
حفظ اراده یک ملت

🇮🇷 سید علیرضا آل‌داود 💠 عضو‌ شوید: 👇

@aledavood