ﺧﺴﺮﻭ ﯾﮑﻢ ‏(ﺧﺴﺮﻭ ﺍﻧﻮﺷﯿﺮﻭﺍﻥ ‏)

ﺧﺴﺮﻭ ﯾﮑﻢ ‏(ﺧﺴﺮﻭ ﺍﻧﻮﺷﯿﺮﻭﺍﻥ ‏)
‏( ۵۳۱ - ۵۷۹ ‏) ، ﺍﻭ ﭘﺴﺮ ﻗﺒﺎﺩ ﭘﺴﺮ ﭘﯿﺮﻭﺯ ﺑﻮﺩ . ﻣﺎﺩﺭ ﻭﯼ ﺩﺧﺘﺮﯼ ﺩﻫﻘﺎﻥ
ﺑﻮﺩ . ﻗﺒﺎﺩ ﺩﺭ ﻧﯿﺸﺎﭘﻮﺭ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺑﺰﻧﯽ ﮔﺮﻓﺖ . ﭘﺲ ﺍﺯ ﻗﺒﺎﺩ ﺑﺮ ﺳﺮ ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﯽ
ﺑﺎ ﺑﺮﺍﺩﺭﺍﻥ ﺧﻮﺩ ﮐﺒﻮﺱ ﻭ ﺟﺎﻡ ﺑﻪ ﺳﺘﯿﺰﻩ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ ﻭ ﺑﯿﺎﺭﯼ ﻣﻬﺒﻮﺩ
ﻭﺯﯾﺮ ﺑﭙﺎﺩﺷﺎﻫﯽ ﺭﺳﯿﺪ . ﺍﻭ ﺩﺭ ﺁﻏﺎﺯ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﻮﺩ ﻃﺮﻓﺪﺍﺭﺍﻥ ﺁﯾﯿﻦ
ﻣﺰﺩﮎ ﺭﺍ ﻗﺘﻞﻋﺎﻡ ﮐﺮﺩ .
ﺍﻧﻮﺷﯿﺮﻭﺍﻥ ﻋﺎﺩﺕ ﻭ ﺁﯾﯿﻦ ﻭ ﺷﻤﺎﯾﻞ ﻧﯿﮑﻮ ﺩﺍﺷﺖ ﻭ ﻋﺪﻝ ﻭ ﺩﺍﺩ ﻧﯿﮑﻮ
ﻧﻬﺎﺩ . ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺧﺮﺍﺝ ﻣﻠﮏ ﻭ ﺿﺒﻂ ﻟﺸﮑﺮ ﺩﺍﺩ ﻭ ﺩﻓﺘﺮ ﻋﺮﺽ ﻭ ﻋﺎﺭﺽ، ﺍﻭ
ﭘﯿﺪﺍ ﮐﺮﺩ . ﮐﺘﺎﺏ ﮐﻠﯿﻠﻪ ﻭ ﺩﻣﻨﻪ ﺩﺭ ﻋﻬﺪ ﺍﻭ ﺍﺯ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺁﻭﺭﺩﻧﺪ .
ﻇﻬﻮﺭ ﺧﺴﺮﻭ ﺍﻭﻝ ﻣﻄﻠﻊ ﺩﺭﺧﺸﺎﻧﺘﺮﯾﻦ ﺩﻭﺭﻩٔ ﻋﻬﺪ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺍﺳﺖ . ﻓﺮﻗﻪٔ
ﺧﻄﺮﻧﺎﮎ ﻣﺰﺩﮐﯽ ﻣﻐﻠﻮﺏ ﻭ ﺳﺮﮐﻮﺏ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﺩﺭ ﺩﺍﺧﻠﻪ ﺻﻠﺢ ﻭ ﺳﻠﻢ
ﺣﮑﻤﻔﺮﻣﺎ ﺑﻮﺩ . ﺩﺭ ﺭﻭﺍﯾﺎﺕ ﺷﺮﻗﯽ ﺧﺴﺮﻭ ﺍﻭﻝ ﻧﻤﻮﻧﻪٔ ﺩﺍﺩﮔﺴﺘﺮﯼ ﻭ
ﺟﻮﺍﻧﻤﺮﺩﯼ ﻭ ﺭﺣﻤﺖ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﺆﻟﻔﺎﻥ ﻋﺮﺏ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺣﮑﺎﯾﺎﺕ ﺑﺴﯿﺎﺭ
ﺩﺭ ﻭﺻﻒ ﺟﺪ ﻭ ﺟﻬﺪ ﺍﻭ ﺑﺮﺍﯼ ﺣﻔﻆ ﻋﺪﺍﻟﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮﺩﻩﺍﻧﺪ .
ﻣﺸﻬﻮﺭﺗﺮﯾﻦ ﺑﻨﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﺎﻥ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪﺍﻧﺪ ﻗﺼﺮﯼ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ
ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﻃﺎﻕ ﮐﺴﺮﯼ ﯾﺎ ﺍﯾﻮﺍﻥ ﮐﺴﺮﯼ ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ ﻭ ﻫﻨﻮﺯ ﻭﯾﺮﺍﻧﻪٔ ﺁﻥ ﺩﺭ
ﻣﺤﻠﻪٔ ﺍﺳﭙﺎﻧﺒﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﺣﯿﺮﺕ ﺍﺳﺖ . ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﺍﯾﻦ ﺑﻨﺎ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺧﺴﺮﻭ
ﺍﻭﻝ ﺍﻧﻮﺷﯿﺮﻭﺍﻥ ﻧﺴﺒﺖ ﺩﺍﺩﻩﺍﻧﺪ . ﻋﻬﺪ ﺑﺰﺭﮒ ﺗﻤﺪﻥ ﺍﺩﺑﯽ ﻭ ﻓﻠﺴﻔﯽ
ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺑﺎ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺧﺴﺮﻭ ﺍﻧﻮﺷﯿﺮﻭﺍﻥ ﺁﻏﺎﺯ ﻣﯽﺷﻮﺩ . ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ
ﺍﻧﻮﺷﯿﺮﻭﺍﻥ ﭼﻨﺎﻥ ﻋﻈﻤﺘﯽ ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺍﺯ ﻋﻬﺪ ﺷﺎﻫﭙﻮﺭﺍﻥ ﺑﺰﺭﮒ ﻧﯿﺰ
ﺩﺭﮔﺬﺷﺖ ﻭ ﺗﻮﺳﻌﻪٔ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﻭ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﻌﻨﻮﯼ ﺍﯾﻦ ﻋﻬﺪ ﺭﺍ ﮐﯿﻔﯿﺖ
ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺑﺨﺸﯿﺪ .
ﺧﺴﺮﻭ ﺍﻧﻮﺷﻴﺮﻭﺍﻥ ﺍﺯ ﺩﻭﺩﻣﺎﻥ ﺳﺎﺳﺎﻧﻴﺎﻥ ﻭ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺑﺰﺭﮒﺗﺮﻳﻦ
ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﺎﻥ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺑﻮﺩ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺩﺍﺩﮔﺮﻱ ﭘﺮﺁﻭﺍﺯﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﺍﻭ ﺟﻨﺒﺶ
ﻣﺰﺩﻛﻴﺎﻥ ﺭﺍ ﺳﺮﻛﻮﺏ ﻛﺮﺩ، ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺯﻳﺎﺩﻩﺧﻮﺍﻫﻲﻫﺎﻱ ﺭﻭﻣﻲﻫﺎ ﺍﻳﺴﺘﺎﺩ،
ﺣﺒﺸﻲﻫﺎ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻳﻤﻦ ﺑﻴﺮﻭﻥ ﻛﺮﺩ، ﺑﻪ ﻳﻮﺭﺵﻫﺎﻱ ﻫﻔﺘﺎﻟﻴﺎﻥ ﺑﻪ ﺧﺎﻙ ﺍﻳﺮﺍﻥ
ﭘﺎﻳﺎﻥ ﺩﺍﺩ، ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﮔﻨﺪﻱﺷﺎﭘﻮﺭ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻛﻮﺷﺶ ﻭﺯﻳﺮ ﺧﺮﺩﻣﻨﺪﺵ،
ﺑﺰﺭﮔﻤﻬﺮ، ﺭﻭﻧﻖ ﺩﺍﺩ ﻭ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺍﺩﺍﺭﻱ، ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﺍﺭﺗﺶ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺑﻬﺒﻮﺩ
ﺑﺨﺸﻴﺪ . ﺩﺭ ﻧﺰﺩﻳﻚ 50 ﺳﺎﻝ ﻓﺮﻣﺎﻥﺭﻭﺍﻳﻲ ﺍﻧﻮﺷﻴﺮﻭﺍﻥ‏( 5-57931 ﻱﺩﻼﻴﻣ ) ، ﻦﻴﻣﺯﺮﺳ ﻥﺍﺮﻳﺍ ﺯﺍ ﺪﻨﺳ ﺎﺗ ﻱﺎﻳﺭﺩ ﺥﺮﺳ ﺵﺮﺘﺴﮔ ﺖﻓﺎﻳ .
* ﻫﺮﻣﺰ ﭼﻬﺎﺭﻡ ‏(ﺗﺮﮎﺯﺍﺩ ‏)
ﻫﺮﻣﺰ ﭼﻬﺎﺭﻡ، ‏( ﺗﺮﮎﺯﺍﺩ ‏) ‏( ۵۷۹ – ۵۹۰ ﻡ . ‏)، ﻭﯼ ﻣﻌﺮﻭﻓﺘﺮﯾﻦ ﻫﺮﻣﺰﻫﺎﯼ
ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻭ ﭘﺴﺮ ﺍﻧﻮﺷﯿﺮﻭﺍﻥ ﻋﺎﺩﻝ ﺑﻮﺩ . ﺑﺴﺎﻝ ۵۷۹ ﺗﮑﯿﻪ ﺑﺮ ﺟﺎﯼ ﭘﺪﺭ
ﺯﺩ ﻭ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺭﻭﻣﯿﺎﻥ ﺭﺍ ﺗﺎ ۵۸۹ ﻡ . ﺍﺩﺍﻣﻪ ﺩﺍﺩ . ﺩﺭ ﺍﺛﻨﺎﯼ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺭﻭﻡ
ﺗﺮﮐﺎﻥ ﺑﻪ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺗﺎﺧﺘﻨﺪ ﻭ ﺑﻬﺮﺍﻡ ﭼﻮﺑﯿﻦ ﺳﺮﺩﺍﺭ ﺩﻻﻭﺭ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﻣﺄﻣﻮﺭ
ﺳﺮﮐﻮﺑﯽ ﺗﺮﮐﺎﻥ ﺷﺪ ﻭ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺗﺎﺭ ﻭ ﻣﺎﺭ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺧﺎﻗﺎﻥ ﺗﺮﮎ ﺭﺍ ﮐﺸﺖ ﻭ
ﭘﺴﺮﺵ ﺭﺍ ﺍﺳﯿﺮ ﮐﺮﺩ . ﺁﻧﮕﺎﻩ ﻣﺄﻣﻮﺭ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺭﻭﻣﯿﺎﻥ ﺷﺪ ﻭ ﺷﮑﺴﺖ
ﺧﻮﺭﺩ ﻭ ﻫﺮﻣﺰ ﺗﺤﻘﯿﺮﺵ ﮐﺮﺩ، ﺷﻮﺭﯾﺪ ﻭ ﺭﻭ ﺑﻪ ﺗﯿﺴﻔﻮﻥ ﻧﻬﺎﺩ . ﻭ ﭼﻮﻥ
ﺑﺰﺭﮔﺎﻥ ﻭ ﻧﺠﺒﺎﯼ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﻧﯿﺰ ﺍﺯ ﻫﺮﻣﺰ ﻧﺎﺧﺸﻨﻮﺩ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﺿﺪ ﺍﻭ
ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻨﺪ . ﻫﺮﻣﺰ ﮔﺮﯾﺨﺖ ﻭﻟﯽ ﻭﺳﺘﻬﻢ ﻭ ﺑﻨﺪﻭﯼ ﺑﺮﺍﺩﺭﺍﻥ ﺯﻧﺶ ﺍﻭ
ﺭﺍﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﻭ ﺍﺑﺘﺪﺍ ﻧﺎﺑﯿﻨﺎ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﺑﻌﺪ ﮐﺸﺘﻨﺪ .
* ﺑﻬﺮﺍﻡ ﺷﺸﻢ
ﺑﻬﺮﺍﻡ ﺷﺸﻢ ﺍﺯ ﺳﺎﻝ ۵۹۰ ﺗﺎ ۵۹۱ ﻭ ﺣﺪﻭﺩ ﯾﮑﺴﺎﻝ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﺮﺩ .
* ﺧﺴﺮﻭ ﺩﻭﻡ ‏(ﺧﺴﺮﻭ ﭘﺮﻭﯾﺰ ‏)
ﺧﺴﺮﻭ ﭘﺮﻭﯾﺰ ‏( ۵۹۱ - ۶۲۸ ‏) ﺍﺯ ﻃﺮﯾﻖ ﻭﺳﺘﻬﻢ ﻭ ﻭﻧﺪﻭﯼ ﺩﻭ ﻧﻔﺮ ﺍﺯ ﺑﺰﺭﮔﺎﻥ
ﺍﯾﺮﺍﻥ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺧﻠﻊ ﻫﺮﻣﺰﺩ ﭼﻬﺎﺭﻡ ﺑﻪ ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﯽ ﺭﺳﯿﺪ . ﺧﺴﺮﻭﭘﺮﻭﯾﺰ ﺩﺭ
ﺍﯾﻦ ﺭﻭﺯﮔﺎﺭ ﺩﺭ ﺁﺫﺭﺁﺑﺎﺩﮔﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻭ ﭼﻮﻥ ﺑﻪ ﺷﺎﻫﯽ ﺭﺳﯿﺪ ﺷﺘﺎﺑﺎﻥ ﺑﻪ
ﺗﯿﺴﻔﻮﻥ ﺭﻓﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۵۹۰ ﻡ . ﺗﺎﺝ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻧﻬﺎﺩ . ﭼﻨﺪﯼ ﺑﻌﺪ
ﻫﺮﻣﺰﺩ ﭘﺪﺭ ﺍﻭ ﮐﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺧﻠﻊ ﺍﺯ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﮐﻮﺭ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﺭﺳﯿﺪ
. ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺭﺃﯼ ﺛﺌﻮﻓﯿﻼﮐﻮﺱ ﺍﯾﻦ ﮐﺎﺭ ﺑﻪ ﺍﻣﺮ ﺧﺴﺮﻭ ﭘﺮﻭﯾﺰ ﻭﺍﻗﻊ ﺷﺪ ﻭﻟﯽ
ﺑﻌﻀﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﺧﺴﺮﻭ ﺭﺿﺎﯾﺖ ﺿﻤﻨﯽ ﺑﻘﺘﻞ ﺍﻭ ﺩﺍﺩ .
ﺧﺴﺮﻭﭘﺮﻭﯾﺰ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺷﺎﻫﺎﻥ ﻋﯿﺎﺵ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﻭﺷﯿﺰﮔﺎﻥ ﻭ ﺑﯿﻮﻩﺯﻧﺎﻥ ﻭ
ﺯﻧﺎﻥ ﺻﺎﺣﺐ ﺍﻭﻻﺩ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺯﯾﺒﺎ ﻣﯽﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪ ﺣﺮﻡ ﺧﻮﺩ ﻣﯽﺁﻭﺭﺩ ﻭ
ﻫﺮﻭﻗﺖ ﻣﯽﺧﻮﺍﺳﺖ ﺯﻥ ﻣﯽﮔﺮﻓﺖ ﻣﺤﺒﻮﺑﻪٔ ﺧﺴﺮﻭ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﻧﺎﻡ ﮐﻪ
ﻋﯿﺴﻮﯼ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺑﻌﻀﯽ ﺍﺯ ﻣﻮﺭﺧﺎﻥ ﺍﻭ ﺭﺍ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ ﺩﺍﻧﺴﺘﻪﺍﻧﺪ، ﺍﯾﻦ ﺯﻥ ﺩﺭ
ﺍﻭﺍﺋﻞ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺧﺴﺮﻭ ﺑﻪ ﻋﻘﺪ ﺍﻭ ﺩﺭﺁﻣﺪ ﻭ ﺑﺎ ﻭﺟﻮﺩﯼ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺣﯿﺚ
ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺍﺯ ﻣﺮﯾﻢ ﺩﺧﺘﺮ ﻗﯿﺼﺮ ﭘﺎﺋﯿﻦﺗﺮ ﺑﻮﺩ ﺩﺭ ﺧﺴﺮﻭ ﻧﻔﻮﺫﯼ ﺗﻤﺎﻡ ﺩﺍﺷﺖ
ﻭ ﺑﺎﺯ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺴﺮﻭ ﺧﻮﺍﻫﺮ ﻭﻫﺮﺍﻡ ﭼﻮﺑﯿﻦ ﺭﺍ ﺑﻨﺎﻡ ﮔﺮﺩﯾﮓ ﺑﻪ
ﺯﻧﯽ ﮔﺮﻓﺖ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻋﯿﺶ ﻭ ﻋﺸﺮﺕ ﺧﺴﺮﻭ ﭘﺮﻭﯾﺰ ﺯﺑﺎﻥﺯﺩ
ﺗﺎﺭﯾﺦﻧﻮﯾﺴﺎﻥ ﻋﺮﺏ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺍﺳﺖ ﻣﻄﺒﺦ ﺧﺴﺮﻭﭘﺮﻭﯾﺰ ﻭ ﺍﻟﻮﺍﻥ ﺍﻏﺬﯾﻪٔ
ﺍﻭ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺍﺳﺖ ﻣﻄﺮﺑﺎﻥ ﻭ ﻣﻐﻨﯿﺎﻥ ﺧﺴﺮﻭﭘﺮﻭﯾﺰ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺁﻓﺎﻕ
ﺑﻮﺩﻩﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﺯ ﻣﻄﺮﺑﺎﻥ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺍﻭ ﺳﺮﮐﺶ ﻭ ﺑﺎﺭﺑﺬ ﯾﺎ ﭘﻬﻠﺒﺪ ﻭ ﺭﯾﺪﮎ
ﺧﻮﺵ ﺍﺭﺯ ﺍﺳﺖ . ﺍﺳﺐ ﺧﺴﺮﻭﭘﺮﻭﯾﺰ ﺑﻨﺎﻡ ﺷﺒﺪﯾﺰ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﻭ
ﺍﺷﻌﺎﺭ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺑﻪ ﮐﺮﺍﺕ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻧﺎﻡ ﺑﺮﺩﻩ ﺷﺪﻩﺍﺳﺖ ﻭ ﻧﯿﺰ ‏« ﮔﻨﺞ
ﺑﺎﺩﺁﻭﺭﺩﻩ‏» ﺍﺯ ﮔﻨﺠﻬﺎﯾﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺎﺭﯾﺦﻧﻮﯾﺴﺎﻥ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ
ﺧﺴﺮﻭﭘﺮﻭﯾﺰ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽﺩﻫﻨﺪ . ﻇﻬﻮﺭ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺍﺳﻼﻡ ﺑﻌﻬﺪ ﺍﻭ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺍﻭ
ﻣﺪﺕ ۳۸ ﺳﺎﻝ ﺑﺮ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺣﮑﻢ ﺭﺍﻧﺪ ﻭ ﺳﺮﺍﻧﺠﺎﻡ ﺩﺭ ‏(3 ﺁﻭﺭﯾﻞ 628 ‏) ﺑﻪ
ﺗﺎﺋﯿﺪ ﭘﺴﺮﺵ ﺷﯿﺮﻭﯾﻪ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪ