تاریخِ ترک‌ها - 146

تاریخِ ترک‌ها - 146
History of Turks -146
__________________________________________
در ماهِ دسامبرِ سالِ 1500 ز.{زادروزی}(میلادی) ، «اسماعیلِ یکم صفویِ» (1) سیزده ساله ، با سپاه «ترکانِ شیعه‌شدهء» خود ، بفرماندهیِ «حسین بیگ شاملو» (2) ، که یک «ترک» از «تیرهء (طایفهء) ترکمن» یا همان «تیرهء (طایفهء) ترکِ اُغوز» (3) بود ؛ به کشورِ ایرانیِ «فرهنگ‌پرور» و «فارس‌زبان» و «آشتی‌خواهِ» (صلح‌طلب) «شیروانشاهان» (4) تاخت ؛ و قلمرویِ آنرا زورگیری (تسخیر) کرد (1) ؛ و در آن ، «کشورِ ترکانِ صفوی» را پدید آورد (1) . رونهیدنی (قابلِ توجه) است که گرفته شدنِ قلمرویِ «شیروانشاهان» (4) ، از سویِ «اسماعیلِ یکم» ، نخستین گام (مرحله) از برنامه‌ء (نقشهء) او ، برایِ زورگیری (تسخیر) کردنِ سراسرِ قلمرویِ «ترکانِ آق‌قویونلو» (6) بود.

در گسترده‌گوئیِ (توضیحِ) پیشینه‌ء این رویداد ، باید گفت که :

پدربزرگِ «اسماعیلِ یکم» ، «شیخ جُنِید» (8) ، که یک «ترکِ شیعه‌شدهء» پیروِ «شیخ صفی‌الدینِ اردبیلی» (7) بود ؛ در سالِ 1447 زادروزی (میلادی) ، رَهگزید (تصمیم گرفت) که قلمرویِ «ترکانِ قره ‌قویونلو» (9) را زورگیری (تسخیر) کند ؛ ولی «جهان‌شاه» (10) ، فرمانروایِ اینگاهِ (این زمانِ) قره‌قویونلوهایِ سُنّی‌مذهب ‌، که از برنامهء (نقشهء) «شیخ جُنِید» ، آگاه شده بود ؛ او را دورفرست (تبعید) کرد ؛ ولی «شیخ جُنِید» ، پس از هشت سال ، به نزدِ «اوزون حسن» (11) ، دومین رهبرِ «تیرهء (طایفهء) ترکِ آق‌قویونلو» (6) ، که یک «ترکِ شیعه‌شده» بود ، رفت ؛ و در پیرامونِ (حدودِ) سالِ 1457 ، خواهرِ او را به همسری گرفت ؛ و سپس از میانِ ترک‌هایِ شیعه‌شده ، رزمندگانی را برایِ خود گردآورد.

«شیخ جُنِید» (8) سپس ، در سالِ 1460 ، بر آن شد که زورگیری (تسخیر) کردنِ قلمرویِ «ترکانِ قره‌ قویونلو» را با زورگیری (تسخیر) کردنِ قلمرویِ «شیروانشاهان» (4) ، آغاز کند ؛ ولی در جنگی که براه انداخت ، در نزدیکیِ «رودخانه سامور» (12) در 30 کیلومتریِ پدفرازِ خاوریِ (جنوبِ شرقیِ) «دژِ دربند» (13) ، شکست خورد و جان باخت (8).

پس از درگذشتِ «شیخ جُنِید» در سالِ 1460 ، پسرش «شیخ حیدر» (14) به رهبریِ «شیعیانِ صَفی‌گرا» (15)(16) رسید ؛ و به رزمندگانِ خود دستور داد تا به سرِ خود ، دستاری سرخ‌رنگ ببندند ؛ و به همین چرائی (دلیل) ، سپاهِ «شیخ حیدر» به «قزلباش» (سر سرخ) (17) نامی (مشهور) شد (14).

در سالِ 1467 ، «ترکانِ آق قویونلو» ، قلمرویِ «ترکانِ قره‌ قویونلو» را زورگیری (تسخیر) کردند ؛ ولی «شیخ حیدر» با اینچگونی (با اینحال) ، در سالِ 1488 ، با سپاهِ قزلباشِ خود ، به قلمرویِ «شیروانشاهان» که بخشی از قلمرویِ «آق قویونلوها» بود ، تاخت ؛ ولی در 25 کیلومتریِ پدفرازِ باختریِ (جنوبِ غربیِ) «دژِ دربند» (13) شکست خورد و کشته شد (14) ؛ و پایابراین (بنابراین) بزرگترین پسرش «سلطانعلی» به رهبریِ «شیعیانِ صَفی‌گرا» (15)(16) رسید ؛ ولی در سال 1494 «آق قویونلوها» به اردبیل تاختند و «سلطانعلی» پسرِ بزرگِ «شیخ حیدر» را کشتند ؛ و بناچار ، «اسماعیلِ یکمِ» (1) هفت ساله و خانواده‌اش ، به گیلان گریختند ، و در آنجا ، با پشتیبانیِ «سلطانعلی میرزا» ، فرمانروایِ «خاندانِ کیائیان» ، پنهانانه (مخفیانه) کنشگری‌هایِ (فعالیت‌هایِ) خود را دنبال کردند (1) ؛ تا اینکه سرانجام در سال 1500 به قلمرویِ «شیروانشاهان» تاختند و آنرا زورگیری (تسخیر) کردند (1).

(1) https://en.wikipedia.org/wiki/Ismail_I
(2) https://en.wikipedia.org/wiki/Hossein_Beg_Laleh_Shamlu
(3) https://en.wikipedia.org/wiki/Oghuz_Turks
(4) https://en.wikipedia.org/wiki/Shirvanshahs
(5) https://en.wikipedia.org/wiki/Safavid_dynasty
(6) https://en.wikipedia.org/wiki/Aq_Qoyunlu
(7) https://en.wikipedia.org/wiki/Safi-ad-Din_Ardabili
(8) https://en.wikipedia.org/wiki/Shaykh_Junayd
(9) https://en.wikipedia.org/wiki/Qara_Qoyunlu
(10) https://en.wikipedia.org/wiki/Jahan_Shah
(11) https://en.wikipedia.org/wiki/Uzun_Hasan
(12) https://en.wikipedia.org/wiki/Samur_(river)
(13) https://en.wikipedia.org/wiki/Fortifications_of_Derbent
(14) https://en.wikipedia.org/wiki/Shaykh_Haydar
(15) «شیعیانِ صَفی‌گرا» ، شیعیانِ پیروِ یک کردِ «مسلمانِ ‌عارف» بنامِ «شیخ صفی‌الدینِ اردبیلی» بودند ، که زادهء 1252 و درگذشتهء 1334 زادروزی (میلادی) بود.
(16) https://en.wikipedia.org/wiki/Safavid_order
(17) https://en.wikipedia.org/wiki/Qizilbash