اسلام شیطانی یا اسلام ناب عمری جدید یا اسلام وهابی . . .
اسلام شیطانی یا اسلام ناب عمری جدید یا اسلام وهابی . . .
«نظریهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی» اگرچه در ابتدا از سوی امام خمینی رحمهالله طرح شد، اما بعد از ایشان، توسط رهبر انقلاب نیز ادامه یافت و تعاریف و جنبههای بیشتری نیز به آن افزوده شد. برای مثال، رهبر انقلاب در پیام حج امسال، سه مسئلهی کلیدی جهان اسلام را «اتحاد مسلمانان»، «مسئلهی فلسطین» و «مسئلهی درک تفاوت اسلام ناب-اسلام آمریکایی» معرفی کردند. در این میان، دو مسئلهی اتحاد جهان اسلام و مسئلهی فلسطین، همواره تا حدودی در ذهن و زبان نخبگان امت مطرح بوده، اما به نظر میرسد مسئلهی سوم آنچنانکه باید، ضریب نگرفته و مورد توجه قرار نگرفته است. حال آنکه امروزه با تحولات شگرفی که در منطقه حادث شده، اهمیت پرداختن به این مسئله صدچندان شده است. یادداشت زیر تلاش میکند تا بهعنوان گام نخست، تکوین این نظریه و ادوار تاریخی آن را در کلام امام خمینی رحمهالله و رهبر انقلاب، مورد بررسی قرار دهد.
غیبت و مهجوریت نظریه کلیدی امام خمینی
دوگانهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی بهمثابهی یک ایدهی محوری و بهنوعی همزاد تاریخی و معرفتی انقلاب اسلامی است. با این همه، کمتر به جایگاه شایستهاش در میان فعالان دلسوز جهان اسلام دست یافته است. از زمینههای سیاسی-اجتماعی و منفعتمحور مهجوریت این ایده که بگذریم، برخی خطاهای روششناختی، این نظریهی کلیدی را تا حدودی از دسترس خارج کرده است.
یکی از مهمترین خطاها در این زمینه، تلقی خطابی از این مفهوم است؛ این تصور که اسلام ناب-اسلام آمریکایی صرفاً یک ترکیب شعاری و صورتبندی جدلی است و حداکثر یکسری مصرفهای تبلیغاتی در جهان و انتخاباتی در ایران و یا مانند آن دارد. این تلقی باعث شده است یکی از پُربسامدترین مفهومسازیها در نظام اندیشهی امام خمینی رحمهالله، آنچنانکه باید، مورد توجه جامعهی علمی قرار نگیرد. شاید تا حدودی غیرقابل باور باشد، اما تقریباً هیچ تحلیل، کتاب یا برنامهی پژوهشی جدی نیست که کاری در این زمینه ارائه کرده باشد. در حالی که «اسلام ناب-اسلام آمریکایی» بهعنوان عصارهی اندیشهی امام خمینی رحمهالله، یک تئوری جامع است که قابلیت تبیین بسیاری از شکافها و پدیدههای اصلی جهان اسلام را دارا است و میتواند بهمثابه یک اندیشهی بدیل، از بسیاری از مسائل بهظاهر غیرقابل حل موجود، صورتبندی جدید و راهگشایی دست دهد.
خطای کلیدی بعدی، متوجه بازخوانیهای غیرضابطهمندی است که از این مفهوم انجام شده است. اغلب دربارهی اسلام ناب بسیار سخن گفته میشود. به یک معنا، تمام کسانی که در تمام حوزههای تفکر اسلامی در حال پژوهش یا سخنرانی هستند، مدعی هستند دربارهی اسلام ناب کار میکنند. اما باید توجه داشت مراد از تئوری اسلام ناب-اسلام آمریکایی، مفهوم اسلام ناب در کلیت خود نیست، بلکه مفهوم و تمایزی است که بهوسیلهی امام خمینی رحمهالله طرح و صورتبندی شده است. این بصیرت مهم در پیام حج رهبر انقلاب بهروشنی برجسته شده است: «نخستینبار امام راحل بزرگ ما به تمایز این دو مقوله همت گماشته و آن را وارد قاموس سیاسی دنیای اسلام کرد.»۱ بیتوجهی و عدم بازخوانی تمایزی که امام خمینی رحمهالله میان این دو مقوله تبیین کرده، برداشتهای متفاوت و گاهی متضاد را ذیل این مفهوم جای داده است.
ادوار نظریه «اسلام ناب-اسلام آمریکایی»
نظریهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی، یکی از بنیانیترین وجوه اندیشهی سیاسی و اجتماعی امام خمینی رحمهالله، ادواری را طی کرده است. فهم این ادوار، زمینهی مناسبی برای درک معنای این نظریه دست میدهد. در ادامه تلاش میشود تصوری از این دورهها بهاختصار به بحث گذاشته شود.
با بررسی متونی که امام خمینی رحمهالله در زمینهی این نظریه نوشته یا بیان کردهاند، میتوان شکلگیری این نظریه را تشریح کرد. پس از امام خمینی رحمهالله، حضرت آیتالله خامنهای این نظریه را بهمثابه یکی از کلیدیترین «معارف انقلاب اسلامی» دانسته و «راز بزرگ» انقلاب را براساس آن تشریح میکنند. ایشان در طول مدت رهبری خود، بارها و بارها با استناد به مفاهیم و منطق این نظریه، مسائل کشور و جهان اسلام را تشریح میکنند.
مفهومسازیهای متعدد و کاربردهای فراوانی که در بیانات ایشان وجود دارد، حکایت از نقش محوری ایشان در بسط و احیای این نظریهی کانونی، اما مهجور امام خمینی رحمهالله دارد. براساس بسط و کاربست نظریهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی، در ادبیات حضرت آیتالله خامنهای میتوان ادوار دیگری را در تاریخ حیات اجتماعی این نظریه تمییز داد. بر این اساس، نظریهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی بهعنوان یک مفهوم و دال جدی در اندیشهی امام و رهبری، پنج دورهی متمایز را طی کرده است:
۱. طرح مبادی
منظور
«نظریهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی» اگرچه در ابتدا از سوی امام خمینی رحمهالله طرح شد، اما بعد از ایشان، توسط رهبر انقلاب نیز ادامه یافت و تعاریف و جنبههای بیشتری نیز به آن افزوده شد. برای مثال، رهبر انقلاب در پیام حج امسال، سه مسئلهی کلیدی جهان اسلام را «اتحاد مسلمانان»، «مسئلهی فلسطین» و «مسئلهی درک تفاوت اسلام ناب-اسلام آمریکایی» معرفی کردند. در این میان، دو مسئلهی اتحاد جهان اسلام و مسئلهی فلسطین، همواره تا حدودی در ذهن و زبان نخبگان امت مطرح بوده، اما به نظر میرسد مسئلهی سوم آنچنانکه باید، ضریب نگرفته و مورد توجه قرار نگرفته است. حال آنکه امروزه با تحولات شگرفی که در منطقه حادث شده، اهمیت پرداختن به این مسئله صدچندان شده است. یادداشت زیر تلاش میکند تا بهعنوان گام نخست، تکوین این نظریه و ادوار تاریخی آن را در کلام امام خمینی رحمهالله و رهبر انقلاب، مورد بررسی قرار دهد.
غیبت و مهجوریت نظریه کلیدی امام خمینی
دوگانهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی بهمثابهی یک ایدهی محوری و بهنوعی همزاد تاریخی و معرفتی انقلاب اسلامی است. با این همه، کمتر به جایگاه شایستهاش در میان فعالان دلسوز جهان اسلام دست یافته است. از زمینههای سیاسی-اجتماعی و منفعتمحور مهجوریت این ایده که بگذریم، برخی خطاهای روششناختی، این نظریهی کلیدی را تا حدودی از دسترس خارج کرده است.
یکی از مهمترین خطاها در این زمینه، تلقی خطابی از این مفهوم است؛ این تصور که اسلام ناب-اسلام آمریکایی صرفاً یک ترکیب شعاری و صورتبندی جدلی است و حداکثر یکسری مصرفهای تبلیغاتی در جهان و انتخاباتی در ایران و یا مانند آن دارد. این تلقی باعث شده است یکی از پُربسامدترین مفهومسازیها در نظام اندیشهی امام خمینی رحمهالله، آنچنانکه باید، مورد توجه جامعهی علمی قرار نگیرد. شاید تا حدودی غیرقابل باور باشد، اما تقریباً هیچ تحلیل، کتاب یا برنامهی پژوهشی جدی نیست که کاری در این زمینه ارائه کرده باشد. در حالی که «اسلام ناب-اسلام آمریکایی» بهعنوان عصارهی اندیشهی امام خمینی رحمهالله، یک تئوری جامع است که قابلیت تبیین بسیاری از شکافها و پدیدههای اصلی جهان اسلام را دارا است و میتواند بهمثابه یک اندیشهی بدیل، از بسیاری از مسائل بهظاهر غیرقابل حل موجود، صورتبندی جدید و راهگشایی دست دهد.
خطای کلیدی بعدی، متوجه بازخوانیهای غیرضابطهمندی است که از این مفهوم انجام شده است. اغلب دربارهی اسلام ناب بسیار سخن گفته میشود. به یک معنا، تمام کسانی که در تمام حوزههای تفکر اسلامی در حال پژوهش یا سخنرانی هستند، مدعی هستند دربارهی اسلام ناب کار میکنند. اما باید توجه داشت مراد از تئوری اسلام ناب-اسلام آمریکایی، مفهوم اسلام ناب در کلیت خود نیست، بلکه مفهوم و تمایزی است که بهوسیلهی امام خمینی رحمهالله طرح و صورتبندی شده است. این بصیرت مهم در پیام حج رهبر انقلاب بهروشنی برجسته شده است: «نخستینبار امام راحل بزرگ ما به تمایز این دو مقوله همت گماشته و آن را وارد قاموس سیاسی دنیای اسلام کرد.»۱ بیتوجهی و عدم بازخوانی تمایزی که امام خمینی رحمهالله میان این دو مقوله تبیین کرده، برداشتهای متفاوت و گاهی متضاد را ذیل این مفهوم جای داده است.
ادوار نظریه «اسلام ناب-اسلام آمریکایی»
نظریهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی، یکی از بنیانیترین وجوه اندیشهی سیاسی و اجتماعی امام خمینی رحمهالله، ادواری را طی کرده است. فهم این ادوار، زمینهی مناسبی برای درک معنای این نظریه دست میدهد. در ادامه تلاش میشود تصوری از این دورهها بهاختصار به بحث گذاشته شود.
با بررسی متونی که امام خمینی رحمهالله در زمینهی این نظریه نوشته یا بیان کردهاند، میتوان شکلگیری این نظریه را تشریح کرد. پس از امام خمینی رحمهالله، حضرت آیتالله خامنهای این نظریه را بهمثابه یکی از کلیدیترین «معارف انقلاب اسلامی» دانسته و «راز بزرگ» انقلاب را براساس آن تشریح میکنند. ایشان در طول مدت رهبری خود، بارها و بارها با استناد به مفاهیم و منطق این نظریه، مسائل کشور و جهان اسلام را تشریح میکنند.
مفهومسازیهای متعدد و کاربردهای فراوانی که در بیانات ایشان وجود دارد، حکایت از نقش محوری ایشان در بسط و احیای این نظریهی کانونی، اما مهجور امام خمینی رحمهالله دارد. براساس بسط و کاربست نظریهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی، در ادبیات حضرت آیتالله خامنهای میتوان ادوار دیگری را در تاریخ حیات اجتماعی این نظریه تمییز داد. بر این اساس، نظریهی اسلام ناب-اسلام آمریکایی بهعنوان یک مفهوم و دال جدی در اندیشهی امام و رهبری، پنج دورهی متمایز را طی کرده است:
۱. طرح مبادی
منظور
- ۲.۶k
- ۲۹ مرداد ۱۳۹۶
دیدگاه ها (۱)
در حال بارگزاری
خطا در دریافت مطلب های مرتبط