مدفن و فرجام سر مطهر سیدالشهداءع و سایر شهدای کربلا

مدفن و فرجام سر مطهر سیدالشهداء(ع) و سایر شهد‌ای کربلا

پس از شهادت امام حسین(ع) و 72 پروانه پر سوخته کاروان کربلا، سر مطهر غافله سالار کربلا به همراه سر سایر شهدا شهر به شهر گذشت تا این که بالاخره بدن‌های مطهر دفن شد، برخی سرها به این اجساد بهشتی ملحق و برخی دیگر بنا بر اقوال تاریخی در اماکن دیگری دفن شدند.
پس از شهادت امام حسین(ع) و حماسه آفرینان کربلا، سرهای مطهر همه شهدای نهضت عاشورا بر فراز نیزه‌ها بلند شد و شهر به شهر را طی کرد.
سر مقدس حضرت اباعبدالله الحسین(ع) در جلوتر از همه سرها حرکت داده می‌شد و این  در حالی بود که لب‌های مطهر سومین پیشوای شیعه بر فراز نیزه قرآن زمزمه می‌کرد.
اما این سرهای مطهر در کجا و چگونه آرام گرفتند؟ براساس اقوال تاریخی در اینکه سر مطهّر امام حسین(ع) کجا دفن شده است، منابع تاریخی و حدیثی شیعه و سنی، گزارش‌های متفاوتی ارائه کرده‎اند تا آنجا که ده قول در این باره گفته شده است.
همچنین مورخانی چون؛ سبط ابن‌جوزی و نویری و بعضی از محققان و نویسندگان معاصر، از جمله سید محسن امین عاملی، فضل علی قزوینی و شهید قاضی طباطبایی، به جمع‎آوری برخی از اقوال و نقد و بررسیِ آنها پرداخته‎اند.
در مورد محل دفن سر مطهر حضرت اباعبدالله الحسین(ع) ده نقطه به ثبت تاریخی رسیده که شامل: کربلا (به بدن مطهر ملحق شده)، نجف (در کنار مرقد مطهر حضرت علی(ع))، مدینه (بقیع و کنار قبر بی نشان حضرت زهرا(س))، دمشق (مسجد دمشق)، رقه (مسجد جامع)، کوفه (دارالخز)، عسقلان، مصر (بارگاه الحسین(ع))، مرو (دارالاماره) و حّران (سندی قوی ندارد)، می‌شود.*سرهای سایر  شهدای کربلا
اگرچه بر اساس گزارش‌های تاریخی، سرهای دیگر شهدا نیز از کوفه به شام فرستاده شد، اما درباره مکان دفن آنها، گزارش‌های چندان معتبری در دست نیست و در مجموع سه گزارش و گفته ذیل در این باره وجود دارد:
* دفن سرها در جَبّانة‌ کوفه
ابن سعد به عنوان وقایع نگاری عاشورا نوشته است که وقتی اسرا در قصر ابن زیاد زندانی شدند، شخصی به نام ابوخالد ذکوان به ابن زیاد گفت: این سرها را به من واگذار تا آن‌ها را دفن کنم؛ او آن‌ها را تحویل گرفت و در (قبرستان) جَبّانه (کوفه) دفن کرد و سوار بر مرکب خود شده و به سوی اجساد آنان رفته و پس از تکفین، آن‌ها را دفن کرد.
البته این قول را به هیچ‎ رو نمی‎توان پذیرفت، چرا که ـ چنان نگاشته شد ـ اولاً: با نصوص تاریخی که بر بردن سرهای شهدا به شام نزد یزید دلالت دارد، ناسازگار است، ثانیاً: در ادامه گزارش آمده است که ذکوان، اجساد آن‌ها را نیز دفن کرد که این امر با مسلّمات تاریخ عاشورا منافات دارد، زیرا بر اساس گزارش‌های معتبر، اهل غاضریّه، دفن کنندگان شهدا بوده‎اند، نه شخصی به نام ذکوان.
* الحاق سرها به بدن‎ها
مستوفی هروی و بعدها خواندمیر، به عنوان مورخ نوشتند که اسرای اهل بیت‌(ع)، سرهای دیگر شهدا را همراه سر امام حسین(ع) به کربلا آورده و در کنار بدن‎هایشان دفن کردند که این گزارش از این‌رو که از گزارش‌های متأخر است و در منابع کهن، نیامده، چندان اعتباری ندارد.
* دفن برخی سرها در مقبره باب الصغیر شام
اما از محققان معاصر، سیدمحسن امین عاملی، دیدگاه دیگری دارد و در این باره نوشته ‌است:
در سال 1321ق در مقبره معروف به مقبره باب‌الصغیر در دمشق، بارگاهی را دیدم که جلویِ درِ آن، سنگی بود و روی آن نوشته شده بود: 
اینجا محل دفن سرهای عباس‌بن علی(ع)، علی‌بن الحسین اکبر(ع) و حبیب‌بن مظاهر استپس از چند سال، آنجا را خراب کرده و تجدید بنا کردند و آن سنگ از بین رفت و ضریحی داخل بارگاه ساخته بودند و اسامی بسیاری از شهدای کربلا را روی آن نوشته بودند، در حالی که آنجا در حقیقت منسوب به آن سه سر بود. 
البته به گمان قوی چنین انتسابی صحیح باشد، زیرا پس از حمل سرهای شریف به دمشق و گرداندن آن‌ها و پایان یافتن مقصود یزید که اظهار پیروزی، آزار و اذیت کردن اسرا و انتقام گیری از آنان بود، چاره‎ای جز دفن آن‌ها در یکی از مقابر نبوده است، پس این سه سر در مقبره باب الصغیر دفن شد و مکان دفن آن‌ها حفظ شد.
*مقام رؤس‌الشهداء 
از جمله مقامات باب الصغیر، که نام قبرستانی در دمشق است، مقام رؤس‌الشهدا است که مرقدی در آنجا ساخته شده و 16 علامت بر روی آن به نشانه 16 سر گذاشته شده است . نام شهدایی که این مقام به آنان منسوب است از قرار زیر است:
1. ابوالفضل‌العباس بن امیرالمومنین علیه‌السلام
2. علی بن الحسین الاکبر(ع)
3. حبیب بن مظاهر
4. قاسم بن الحسن(ع)
5. عبدالله بن علی
6. عمر بن علی
7. الحر الریاحی
8. محمد بن علی
9. عبدالله بن عوف
10. علی بن ابی‌بکر
11. عثمان بن علی
12. جعفر بن علی
13. جعفر بن عقیل
14. محمد بن مسلم
15. عبدالله بن عقیل
16. حسین بن عبدالله
آستانه رؤس‌الشهدا  
این آستانه مطهر که در باب الصغیر شهر