در دوره تحریم، خانوادهها ازکدام هزینهها میزنند؟
در دوره تحریم، خانوادهها ازکدام هزینهها میزنند؟
دادهها ثابت میکنند که الگوی مصرف در دوره تحریم دچار تغییر محسوسی میشود. گزارشهای بودجه خانوار مرکز آمار نشان میدهند در تجربه تحریم قبلی، از مصرف کالاهای بادوام کاسته و بر مصرف مایحتاج اولیه زندگی و کالاهای ضروری افزوده شده بود.
مصرف مواد غذایی نیز صرفا بهدلیل تورم، سهم بیشتری در سبد مصرفی خانوار یافت؛ اما در حقیقت، سرانه مصرف اقلام حیاتی خوراکی، با افتهای نگرانکنندهای مواجه شده بود. در شرایط فعلی این اطلاعات میتوانند سیاستگذار را به پوشش ضعفهای محتمل در الگوی مصرف خانوارها، هدایت و سیاستهای حمایتی را بهینهتر کنند.
بازگشت دوباره تحریمها و افزایش سطح عمومی قیمتها چه تاثیری بر سبد مصرفی خانوار خواهد داشت؟ با اتکا بر تجربه تحریم قبلی، میتوان به این سوال پاسخ داد. با بررسی وضعیت سبد مصرفی خانوار در سالهای ۹۰ و ۹۱ و مقایسه آن با سالهای قبلتر، میتوان پیشبینی کرد که در سال جاری احتمالا چه اتفاقاتی در انتظار دخل و خرج خانوار خواهد بود. دادههای تحریم قبلی، حاکی از این است که بخشی از مصارف خانوار در زمان تحریم، با تغییرات قابل توجهی و بخش دیگر با تغییرات اندک روبهرو میشوند.
سیاستگذار با اتکا به این اطلاعات، میتواند سیاستهای حمایتی را در جهت رفع کاستیهای ایجاد شده تنظیم کند. علاوه بر این، نوع سیاستهای حمایتی که در ابتدای دهه ۹۰ بهکار رفت، در نهایت موجب کاهش مصرف سرانه برخی کالاهای خوراکی حیاتی شد. تکرار سیاستهای آزموده شده قبلی در شرایط فعلی، تنها بیتوجهی به تاریخچه سیاستهای اشتباه را میتواند برملا کند.
دخل و خرج خانوار
به دلیل وجود پارامتر تورم، سطح درآمد خانوار به خوبی نمیتواند تصویر روشنی از کیفیت رفاه خانوار را به دست دهد. به همین دلیل برای بررسی تفاوت سطح نسبی رفاه خانوار، بررسی دخل و خرج میتواند شاخص مناسبتری باشد. بر اساس دادههای مرکز آمار، بررسی شکاف دخل و خرج در سالهای ۸۸ و ۸۹، یعنی بازه قبل از آغاز تحریمها و آغاز رشد تورم، نشان از حرکت مماس دخل و خرج خانوار دارد، با ذکر این نکته که همواره مخارج خانوار کمی بیشتر از درآمد ناخالص خانوار شهری بوده است.
میزان شکاف هزینه و درآمد در سالهای ۸۸ و ۸۹ به ترتیب ۵۷/ ۲ و ۳۵/ ۳ درصد بوده است. اما با آغاز دوره تحریمها در سال نود، شکاف هزینه-درآمد رشد قابلتوجهی کرده است. شکاف مذکور در سال ۹۰ به سطح ۰۲/ ۴ درصد رسیده که نشاندهنده افت مطلوبیت معیشت خانوار شهری است.
البته اختلاف هزینه و درآمد در سالهای ۹۱ و ۹۲ کمی تعدیل شد و روندی نزولی را طی کرد. در این سالها به دلیل آغاز طرح هدفمندی یارانهها و اثرات کوتاهمدت این طرح، شکاف هزینه و درآمد تا سطح ۷۴/ ۲ درصد عقبنشینی کرد. اما این عقبنشینی بادوام نبود و با مترتب شدن اثرات تورمی پرداخت یارانهها، در سال ۹۳ هزینه خانوارها ۷/ ۴ درصد از درآمدشان پیشی گرفت.
وضعیت کنونی کمشباهت به آن دوره نیست. تحمیل تحریمهای اقتصادی شدیدتر از دوره پیشین و افزایش شتابان تورم در سال گذشته، میتواند معیشت خانوار را مانند دوره پیشین مورد هدف قرار دهد. این بار دولت به دلیل کاهش درآمدهایش، امکان پرداخت یارانه نقدی را ندارد. با این اوصاف پیشبینی میشود در صورت نبود سیاستهای حمایتی از بودجه خانوار، شکاف هزینه و درآمد در سال ۹۸ عمیقتر شود.
الگوی مصرف خانوار
علاوه بر سطح مخارج و درآمد خانوار، سبد مصرفی خانوار نمونه، از دیگر موارد مهم در بررسی دادههای بودجه خانوار است. این سبد را میتوان به ۱۲ مورد مهم از جمله «خوراکیها و آشامیدنیها»، «پوشاک و کفش»، «مسکن، آب، برق و سایر سوختها»، «حمل و نقل»، «تفریح و امور فرهنگی» و... تقسیم کرد. باید به این نکته توجه کرد که در هنگام رکود و افزایش تورم، که از عواقب معمول تشدید تحریمها هستند، خانوارها به سمت مصرف بیشتر گروههای ضروری سوق داده میشوند.
«خوراکیها و آشامیدنیها» و «مسکن، آب، برق و سایر سوختها» ضروریترین مصارف خانوارها محسوب میشوند. افزایش در سهم مصرف این گروهها، نشانگر کاهش کیفیت زندگی و کاهش قدرت خرید خانوار در مصارف لوکس و سرمایهگذاریهای بلندمدت و کالاهای بادوام خواهد بود.
دادهها ثابت میکنند که الگوی مصرف در دوره تحریم دچار تغییر محسوسی میشود. گزارشهای بودجه خانوار مرکز آمار نشان میدهند در تجربه تحریم قبلی، از مصرف کالاهای بادوام کاسته و بر مصرف مایحتاج اولیه زندگی و کالاهای ضروری افزوده شده بود.
مصرف مواد غذایی نیز صرفا بهدلیل تورم، سهم بیشتری در سبد مصرفی خانوار یافت؛ اما در حقیقت، سرانه مصرف اقلام حیاتی خوراکی، با افتهای نگرانکنندهای مواجه شده بود. در شرایط فعلی این اطلاعات میتوانند سیاستگذار را به پوشش ضعفهای محتمل در الگوی مصرف خانوارها، هدایت و سیاستهای حمایتی را بهینهتر کنند.
بازگشت دوباره تحریمها و افزایش سطح عمومی قیمتها چه تاثیری بر سبد مصرفی خانوار خواهد داشت؟ با اتکا بر تجربه تحریم قبلی، میتوان به این سوال پاسخ داد. با بررسی وضعیت سبد مصرفی خانوار در سالهای ۹۰ و ۹۱ و مقایسه آن با سالهای قبلتر، میتوان پیشبینی کرد که در سال جاری احتمالا چه اتفاقاتی در انتظار دخل و خرج خانوار خواهد بود. دادههای تحریم قبلی، حاکی از این است که بخشی از مصارف خانوار در زمان تحریم، با تغییرات قابل توجهی و بخش دیگر با تغییرات اندک روبهرو میشوند.
سیاستگذار با اتکا به این اطلاعات، میتواند سیاستهای حمایتی را در جهت رفع کاستیهای ایجاد شده تنظیم کند. علاوه بر این، نوع سیاستهای حمایتی که در ابتدای دهه ۹۰ بهکار رفت، در نهایت موجب کاهش مصرف سرانه برخی کالاهای خوراکی حیاتی شد. تکرار سیاستهای آزموده شده قبلی در شرایط فعلی، تنها بیتوجهی به تاریخچه سیاستهای اشتباه را میتواند برملا کند.
دخل و خرج خانوار
به دلیل وجود پارامتر تورم، سطح درآمد خانوار به خوبی نمیتواند تصویر روشنی از کیفیت رفاه خانوار را به دست دهد. به همین دلیل برای بررسی تفاوت سطح نسبی رفاه خانوار، بررسی دخل و خرج میتواند شاخص مناسبتری باشد. بر اساس دادههای مرکز آمار، بررسی شکاف دخل و خرج در سالهای ۸۸ و ۸۹، یعنی بازه قبل از آغاز تحریمها و آغاز رشد تورم، نشان از حرکت مماس دخل و خرج خانوار دارد، با ذکر این نکته که همواره مخارج خانوار کمی بیشتر از درآمد ناخالص خانوار شهری بوده است.
میزان شکاف هزینه و درآمد در سالهای ۸۸ و ۸۹ به ترتیب ۵۷/ ۲ و ۳۵/ ۳ درصد بوده است. اما با آغاز دوره تحریمها در سال نود، شکاف هزینه-درآمد رشد قابلتوجهی کرده است. شکاف مذکور در سال ۹۰ به سطح ۰۲/ ۴ درصد رسیده که نشاندهنده افت مطلوبیت معیشت خانوار شهری است.
البته اختلاف هزینه و درآمد در سالهای ۹۱ و ۹۲ کمی تعدیل شد و روندی نزولی را طی کرد. در این سالها به دلیل آغاز طرح هدفمندی یارانهها و اثرات کوتاهمدت این طرح، شکاف هزینه و درآمد تا سطح ۷۴/ ۲ درصد عقبنشینی کرد. اما این عقبنشینی بادوام نبود و با مترتب شدن اثرات تورمی پرداخت یارانهها، در سال ۹۳ هزینه خانوارها ۷/ ۴ درصد از درآمدشان پیشی گرفت.
وضعیت کنونی کمشباهت به آن دوره نیست. تحمیل تحریمهای اقتصادی شدیدتر از دوره پیشین و افزایش شتابان تورم در سال گذشته، میتواند معیشت خانوار را مانند دوره پیشین مورد هدف قرار دهد. این بار دولت به دلیل کاهش درآمدهایش، امکان پرداخت یارانه نقدی را ندارد. با این اوصاف پیشبینی میشود در صورت نبود سیاستهای حمایتی از بودجه خانوار، شکاف هزینه و درآمد در سال ۹۸ عمیقتر شود.
الگوی مصرف خانوار
علاوه بر سطح مخارج و درآمد خانوار، سبد مصرفی خانوار نمونه، از دیگر موارد مهم در بررسی دادههای بودجه خانوار است. این سبد را میتوان به ۱۲ مورد مهم از جمله «خوراکیها و آشامیدنیها»، «پوشاک و کفش»، «مسکن، آب، برق و سایر سوختها»، «حمل و نقل»، «تفریح و امور فرهنگی» و... تقسیم کرد. باید به این نکته توجه کرد که در هنگام رکود و افزایش تورم، که از عواقب معمول تشدید تحریمها هستند، خانوارها به سمت مصرف بیشتر گروههای ضروری سوق داده میشوند.
«خوراکیها و آشامیدنیها» و «مسکن، آب، برق و سایر سوختها» ضروریترین مصارف خانوارها محسوب میشوند. افزایش در سهم مصرف این گروهها، نشانگر کاهش کیفیت زندگی و کاهش قدرت خرید خانوار در مصارف لوکس و سرمایهگذاریهای بلندمدت و کالاهای بادوام خواهد بود.
- ۶۹
- ۱۰ خرداد ۱۳۹۸
دیدگاه ها (۱)
در حال بارگزاری
خطا در دریافت مطلب های مرتبط