احکام سجده‌های واجب قرآن

احکام سجده‌های واجب قرآن

1- چهار سوره از سور قرآن کریم شامل آیه‌ای هستند که اگر انسان آنها را بخواند یا به طور زنده و مستقیم استماع کند، بعد از تمام شدن آیه باید فوراً سجده کند[1]. به این آیات، آیات سجده‌دار گفته می‌شود که عبارتند از:
1- سوره فصلت(32) آیه 37
 2- سوره سجده(41) آیه 15
3- سوره نجم (53) آیه 62                 
4- سوره علق (96) آیه 19

2-  اگر فراموش کرد هر وقت یادش آمد باید سجده نماید و فرق نمی‌کند که شنیدن از خود گوینده باشد و یا بوسیله بلندگو و رادیو باشد

3- و همچنین است اگر صدا به گوشش برسد (دقت شود، فرق است بین گوش کردن و به گوش رسیدن)[2]

4- و اگر انسان زمانی که آیه سجده را می‌خواند از دیگری هم بشنود[3] بنابر احتیاط واجب باید دو سجده نماید در غیر نماز هم اگر فرد در حال سجده آیه سجده دار را بخواند یا بشنود باید سر از سجده بردارد و دوباره سجده کند.

۵- در سجده واجب قرآن، باید پیشانی را بر چیزی بگذارد که سجده نماز بر آن جایز است بنابر احتیاط واجب، همچنین ستر عورت و غصبی نبودن را رعایت کند، ولی سایر شرایطی که در نماز لازم است در این سجده واجب نیست

در سجده قرآن، رو به قبله بودن شرط نیست و به هرسوی می تواند سجده کند، ولی بهتر روبه قبله بودن است.

این سجده واجب قرآن، سجده تنها کفایت می ‎کند و گفتن ذِکر واجب نیست. اگر چه گفتنِ ذکر، مستحب می ‎باشد و در انـجـام ایــن مستحب هــر ذکــری کـفـایت می ‎کند.

لکن بهتر این است که گفته شود :
«سَجَدْتُ لَکَ یا رَبِّ تَعَبُّداً ورِقاً، لا مُسْتَکْبِراً عَنْ عِبادَتِکَ وَ لا مُسْتَنْکِفاً وَ لا مُسْتَعْظِماً بَلْ اَنَا عَبْدٌ ذَلیلٌ ضَعیفٌ خائِفٌ مُسْتَجیرٌ»

یا بگوید :
«لا اِلهَ اِلَّا اللهُ حَقًّا حَقًّا، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ ایماناً وَ تَصْدیقاً، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ وَ عُبُودِیَّةً، وَرِقّاً سَجَدْتُ لَکَ یا رَبِّ تَعَبَّداً وَرِقّاً، لا مُسْتَنْکِفاً وَ لا مُسْتَکْبِراً، بَلْ اَنَا عَبْدٌ ذَلیلٌ ضَعیفٌ خائفٌ مُسْتَجیرٌ»

یا بگوید :
«اِلهی امَنّا بِما کَفَرُوا، وَ عَرَفْنا مِنْکَ ما اَنْکَرُوا، وَ اَجَبْناکَ اِلی ما دُعُوا، اِلهی فَالْعَفْوَ الْعَفْوَ»

یا بگوید:
آن چیزی را که پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ در سجده سورة «علق» فرمودند و آن این است :
«اَعُوذُ بِرِضاکَ مِنْ سَخَطِکَ،

۱. آیت الله سیستانی: و در شنیدن بدون اختیار، سجده واجب نیست اگر چه بهتر سجده نمودن است.
آیت الله مکارم: و اگر گوش ندهد بلکه آیة سجده به گوشش بخورد، بنابر احتیاط واجب باید سجده کند.
۲ . شنیدن یا گوش دادن که لفظ معادل قرآنی آن استماع است عبارت از این است که فرد با توجه و تمرکز به مطلبی گوش فرا دهد اما به گوش رسیدن که لفظ معادل قرآنی آن سَمع است عبارت از این است که صدایی بدون اینکه اراده ما در آن دخیل باشد به گوش ما برسد.
۳. آیت الله فاضل: باید دو سجده انجام دهد
آیت الله مکارم: یک سجده کافی است.
آیت الله خامنه‌ای: و اگر به گوشش خورده یک سجده کافی است.
آیت الله بهجت: مراجعه شود به مسأله 898