.

.
💡 پیشینه تاریخی گردشگری در ایران
قسمت هفدهم: کوه خواجه زابل گوهر ناشناس صحرا
.
اولین باستان­‌شناسی که این محل را به‌طور جدی مورد مطالعه قرار داد، اورال استین در سال ۱۹۱۵ میلادی بود. پس از او، ارنست هرتسفلد در سال‌های ۱۹۲۵ و ۱۹۲۹ میلادی و سپس یک گروه ایتالیایی در سال ۱۹۶۱ میلادی در این محل کاوش‌­هایی انجام دادند. کاوش گروه‌های ایرانی هم به‌سرپرستی محمود موسوی، سید سجادی و… در کوه خواجه انجام شده است.

باستان‌­شناسان مختلف، تقسیم‌­بندی تاریخی متفاوتی را برای این محل معرفی کرده‌اند. برای مثال، آنچه را که هرتسفلد به‌عنوان دوره اول و متعلق به سده اول میلادی می‌­دانست، در تقسیم­‌بندی گولینی، لایه شش و متعلق به هخامنشیان (هزاره­ اول پیش از میلاد) نام گرفت.
.
درنهایت تقسیم‌­بندی جورجیو گولینی سرپرست ایتالیایی، که بیشتر کاوش‌­های مناطق شرقی ایران را انجام داده، بیشتر موردقبول واقع شده است. در این تقسیم‌­بندی، کوه خواجه ۶ لایه­ متوالی از عصر هخامنشی (هزاره­ اول پیش از میلاد) تا دوره اسلامی را در برمی­‌گیرد. لایه ۶ به هخامنشیان، لایه ۵ به اشکانیان و الی آخر تعلق دارد. آنچه امروزه به‌عنوان بقایای کوه خواجه می‌شناسید، به‌طور عمده مربوط به دوره اشکانیان است.
.
طبق روایات زرتشتی، دوره‌­های زمانی جهان به چهار دوره­ سه هزار ساله تقسیم می­‌شود که سه­ هزاره­ آخر مربوط به ظهور منجی یا سوشیانت است.

براساس متون زرتشتی، نطفه­ زرتشت در آب هامون نگه­داری می‌­شود. در سه هزاره­ چهارم، دوشیزه بِهدینی که نسبش به زرتشت می‌­رسد، در آب کیانسه (هامون) آب­‌تنی می­‌کند و از آن می‌نوشد. به‌این‌ترتیب نطفه­ زرتشت وارد بدن او می­‌شود و سوشیانت، اوشیدر یا هوشیدر به‌دنیا می‌­آید. وقتی که اوشیدر ۳۰ ساله شود، خورشید چندین شبانه‌­روز (طبق روایات مختلف ۱۰، ۲۰ یا ۳۰ شبانه­‌روز) در اوج آسمان می‌­ایستد تا بِهدینان بدانند که هزاره­ اوشیدر آغاز شده است. در این زمان دیوها نابود می­‌شوند، بدکاران به عقوبت خود می­‌رسند و جهان را نیکی فرا می­‌گیرد.

باتوجه به این تفاسیر، این مکان در ادوار مختلف تاریخی برای زرتشتیان بسیار مقدس و مکان ظهور منجی است. پس عجیب به‌نظر نمی­‌رسد که دژی به آن عظمت در این مکان ساخته شود. دژی که ممکن است، جنبه آیینی داشته باشد.
.
در آخر پیشنهاد می­‌کنم به خطه­ پر از شگفتی و تمدن سیستان سفر کنید و کنار آثار طبیعی این استان حتما به فضاهای تاریخی و قدیمی­‌ترین آثار تمدن این مرز و بوم، سر بزنید. نفس کشیدن در مکانی که هزاران سال پیش اجداد ما نفس کشید‌ه‌­اند، حسی شگفت‌انگیز دارد. آشنایی با تفکرشا #بخون