سبک زندگی
نظر شهید مطهری درباره سبک زندگی؟
📝 سبک زندگی اسلامی
بر اساس آثار شهید مرتضی مطهری، دیدگاه ایشان درباره «سبک زندگی» را می‌توان در چند محور اصلی دسته‌بندی کرد که بر پایه «جهان‌بینی»، «استقلال فکری» و «تعادل میان دنیا و آخرت» استوار است:
۱. زندگی، مرحله‌ی اجرای اندیشه
شهید مطهری معتقدند که سبک زندگی هر فرد، بازتاب مستقیم جهان‌بینی و نوع تفکر اوست. ایشان رابطه بین اندیشه و عمل را رابطه‌ی «طرح و اجرا» می‌دانند:
«تصویری که در ذهن ما از جهان نقش بسته است در عمل و رفتار و تصمیمات و روش ما تأثیر مستقیم دارد، و به عبارت دیگر زندگی هر کس مرحله‌ی اجرایی اندیشه‌ی اوست و اندیشه‌ی هرکس مرحله‌ی طرح عمل اوست.» «یادداشتهای استاد مطهری، جلد ۱، صفحه ۱۵۸»
بنابراین، اصلاح سبک زندگی بدون اصلاح تفکر و جهان‌بینی ممکن نیست.
۲. چهار گونه سبک زندگی
استاد مطهری در تحلیل سبک‌های مختلف زیستن، چهار الگو را ترسیم می‌کنند و الگوی اسلامی را به عنوان «زندگی صحیح» معرفی می‌کنند:
زندگی لادینی احمقانه: زندگی لحظه‌ای و بدون فکر به عاقبت (مانند کسی که به خانه موقت خود بی‌توجه است و فقط به هوس‌های زودگذر می‌پردازد).
زندگی لادینی عاقلانه: زندگی مادی‌گرایانه‌ای که با دقت و پیش‌بینی برای دنیا انجام می‌شود، اما از حقیقت ابدی و خانه اصلی (آخرت) غافل است (اشاره به سبک زندگی غربی مادی).
زندگی رهبانیت: زندگی‌ای که به خاطر توجه به آخرت، دنیا را ویران می‌کند و از نعمت‌های الهی و مسئولیت‌های اجتماعی کناره‌گیری می‌کند.
زندگی صحیح اسلامی: زندگی‌ای که در آن انسان «در عین اینکه بنایش بر منافع آنی و زودگذر نیست و بنایش بر تخریب نیست، آنی و لحظه‌ای از خانه‌ای که بعداً باید در آن خانه برود غافل نیست.» «خطابه‌های اخلاقی، جلد ۱، صفحه ۲۷۹»
۳. نقد تقلید کورکورانه و تأکید بر استقلال فکری
یکی از ارکان سبک زندگی از نظر شهید مطهری، داشتن «شخصیت فکری مستقل» است. ایشان به شدت با تقلید از سبک زندگی غربی که منجر به از دست رفتن هویت می‌شود، مخالف‌اند:
«هیچ ملتی بدون استقلال فکری به استقلال اجتماعی، سیاسی، اقتصادی نمی‌رسد. محال است که ما از نظر فکر و فلسفه‌ی زندگی واردکننده و پیرو و کپیه باشیم و بتوانیم از نظر اجتماعی مستقل باشیم.» «یادداشتهای استاد مطهری، جلد ۱، صفحه ۱۶۰»
ایشان هشدار می‌دهند که استعمار با تغییر ذوق و سلیقه و ایجاد «مد»، سبک زندگی مردم را تغییر می‌دهد تا مصرف‌کننده کالاهای فرهنگی و مادی غرب شوند.
۴. پرهیز از سطحی‌نگری در دین‌داری و تجدد
شهید مطهری نقد تندی به درک سطحی ایرانیان هم از دین و هم از تمدن جدید دارند که منجر به سبک زندگی ناهمگون می‌شود:
«این مردم از دین جز کفش و کلاه و لباس چیزی نمی‌فهمند... و از تمدن فرنگی هم جز پز و مد و رقص و سینما و شهوترانی و ولگردی و آزادی از هر قیدی حتی از انسانیت چیزی نمی‌فهمند.»
ایشان تأکید می‌کنند که اسلام نباید به «طرز لباس و پز و ریش و سبیل» تقلیل یابد و تمدن غربی نیز نباید صرفاً در ظواهر خلاصه شود. «یادداشتهای استاد مطهری، جلد ۱۷، صفحه ۵۶»
۵. عمل‌گرایی و پرهیز از توکل‌های واهی
در سبک زندگی اسلامی مورد نظر استاد، تکیه‌گاه اصلی «عمل» است، نه انتساب‌های صوری یا توکل‌های غیرمنطقی:
«در تفکر اصیل اسلامی عمل تکیه‌گاه تعلیم و تربیت است. این تربیت، هر فردی را برای تحصیل سعادت دنیوی و اخروی به نیروی خود متکی می‌کند.»
ایشان باورهای خرافی مانند اینکه صرفِ انتساب به اهل بیت یا گریه کردن بدون عمل، نجات‌بخش است را نقد کرده و می‌فرمایند: «لا ینجی الاّ عمل مع رحمة » (جز عمل همراه با رحمت [الهی] نجاتی نیست). «یادداشتهای استاد مطهری، جلد ۱، صفحه ۱۵۱»
توضیح: جمع‌بندی دیدگاه شهید مطهری این است که سبک زندگی اسلامی، یک نظام یکپارچه است که از یک جهان‌بینی توحیدی و واقع‌بینانه سرچشمه می‌گیرد، در آن تعادل میان دنیا و آخرت رعایت می‌شود، مبتنی بر تلاش و عمل فردی و اجتماعی است و به شدت از تقلید کورکورانه از بیگانگان و سطحی‌نگری در دین‌داری پرهیز می‌کند.
#شهید_مطهری
#اندیشه_مطهر
📝 سبک زندگی اسلامی
بر اساس آثار شهید مرتضی مطهری، دیدگاه ایشان درباره «سبک زندگی» را می‌توان در چند محور اصلی دسته‌بندی کرد که بر پایه «جهان‌بینی»، «استقلال فکری» و «تعادل میان دنیا و آخرت» استوار است:
۱. زندگی، مرحله‌ی اجرای اندیشه
شهید مطهری معتقدند که سبک زندگی هر فرد، بازتاب مستقیم جهان‌بینی و نوع تفکر اوست. ایشان رابطه بین اندیشه و عمل را رابطه‌ی «طرح و اجرا» می‌دانند:
«تصویری که در ذهن ما از جهان نقش بسته است در عمل و رفتار و تصمیمات و روش ما تأثیر مستقیم دارد، و به عبارت دیگر زندگی هر کس مرحله‌ی اجرایی اندیشه‌ی اوست و اندیشه‌ی هرکس مرحله‌ی طرح عمل اوست.» «یادداشتهای استاد مطهری، جلد ۱، صفحه ۱۵۸»
بنابراین، اصلاح سبک زندگی بدون اصلاح تفکر و جهان‌بینی ممکن نیست.
۲. چهار گونه سبک زندگی
استاد مطهری در تحلیل سبک‌های مختلف زیستن، چهار الگو را ترسیم می‌کنند و الگوی اسلامی را به عنوان «زندگی صحیح» معرفی می‌کنند:
زندگی لادینی احمقانه: زندگی لحظه‌ای و بدون فکر به عاقبت (مانند کسی که به خانه موقت خود بی‌توجه است و فقط به هوس‌های زودگذر می‌پردازد).
زندگی لادینی عاقلانه: زندگی مادی‌گرایانه‌ای که با دقت و پیش‌بینی برای دنیا انجام می‌شود، اما از حقیقت ابدی و خانه اصلی (آخرت) غافل است (اشاره به سبک زندگی غربی مادی).
زندگی رهبانیت: زندگی‌ای که به خاطر توجه به آخرت، دنیا را ویران می‌کند و از نعمت‌های الهی و مسئولیت‌های اجتماعی کناره‌گیری می‌کند.
زندگی صحیح اسلامی: زندگی‌ای که در آن انسان «در عین اینکه بنایش بر منافع آنی و زودگذر نیست و بنایش بر تخریب نیست، آنی و لحظه‌ای از خانه‌ای که بعداً باید در آن خانه برود غافل نیست.» «خطابه‌های اخلاقی، جلد ۱، صفحه ۲۷۹»
۳. نقد تقلید کورکورانه و تأکید بر استقلال فکری
یکی از ارکان سبک زندگی از نظر شهید مطهری، داشتن «شخصیت فکری مستقل» است. ایشان به شدت با تقلید از سبک زندگی غربی که منجر به از دست رفتن هویت می‌شود، مخالف‌اند:
«هیچ ملتی بدون استقلال فکری به استقلال اجتماعی، سیاسی، اقتصادی نمی‌رسد. محال است که ما از نظر فکر و فلسفه‌ی زندگی واردکننده و پیرو و کپیه باشیم و بتوانیم از نظر اجتماعی مستقل باشیم.» «یادداشتهای استاد مطهری، جلد ۱، صفحه ۱۶۰»
ایشان هشدار می‌دهند که استعمار با تغییر ذوق و سلیقه و ایجاد «مد»، سبک زندگی مردم را تغییر می‌دهد تا مصرف‌کننده کالاهای فرهنگی و مادی غرب شوند.
۴. پرهیز از سطحی‌نگری در دین‌داری و تجدد
شهید مطهری نقد تندی به درک سطحی ایرانیان هم از دین و هم از تمدن جدید دارند که منجر به سبک زندگی ناهمگون می‌شود:
«این مردم از دین جز کفش و کلاه و لباس چیزی نمی‌فهمند... و از تمدن فرنگی هم جز پز و مد و رقص و سینما و شهوترانی و ولگردی و آزادی از هر قیدی حتی از انسانیت چیزی نمی‌فهمند.»
ایشان تأکید می‌کنند که اسلام نباید به «طرز لباس و پز و ریش و سبیل» تقلیل یابد و تمدن غربی نیز نباید صرفاً در ظواهر خلاصه شود. «یادداشتهای استاد مطهری، جلد ۱۷، صفحه ۵۶»
۵. عمل‌گرایی و پرهیز از توکل‌های واهی
در سبک زندگی اسلامی مورد نظر استاد، تکیه‌گاه اصلی «عمل» است، نه انتساب‌های صوری یا توکل‌های غیرمنطقی:
«در تفکر اصیل اسلامی عمل تکیه‌گاه تعلیم و تربیت است. این تربیت، هر فردی را برای تحصیل سعادت دنیوی و اخروی به نیروی خود متکی می‌کند.»
ایشان باورهای خرافی مانند اینکه صرفِ انتساب به اهل بیت یا گریه کردن بدون عمل، نجات‌بخش است را نقد کرده و می‌فرمایند: «لا ینجی الاّ عمل مع رحمة » (جز عمل همراه با رحمت [الهی] نجاتی نیست). «یادداشتهای استاد مطهری، جلد ۱، صفحه ۱۵۱»
توضیح: جمع‌بندی دیدگاه شهید مطهری این است که سبک زندگی اسلامی، یک نظام یکپارچه است که از یک جهان‌بینی توحیدی و واقع‌بینانه سرچشمه می‌گیرد، در آن تعادل میان دنیا و آخرت رعایت می‌شود، مبتنی بر تلاش و عمل فردی و اجتماعی است و به شدت از تقلید کورکورانه از بیگانگان و سطحی‌نگری در دین‌داری پرهیز می‌کند.
#شهید_مطهری
#اندیشه_مطهر
- ۴۴۰
- ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵
دیدگاه ها (۰)
در حال بارگزاری
خطا در دریافت مطلب های مرتبط
