*دو* بررسی اثر تورم بر فقر با استفاده از مدل اقتصاد سنجی و دیدگاههای قرآن کریم (نوع مقاله: مقاله پژوهشی)*(قسمت دوم)

بررسی اثر تورم بر فقر با استفاده از مدل اقتصاد سنجی و دیدگاههای قرآن کریم
(نوع مقاله: مقاله پژوهشی)*(قسمت دوم)


فقر و تاثیر تورم:

برای فقر تعاریف متعددی وجود دارد ولی شاید یکی از بهترین تعریف ها که توسط بانک توسعه آسیا عنوان شده است عبارت است از:

«محروميت از داراييها و فرصتهايي است که هر فرد مستحق آنها مي باشد».

تورم از موثرترین متغیرها بر حجم و شدت فقر می باشد. بروز وضعیتهای شدید تورمی هم از طریق آثار مستقیم و هم از طریق آثار غیر مستقیم خود باعث افزایش حجم و شدت فقر میشود.

افزایش قیمتها باعث کاهش میزان قدرت خرید افراد جامعه بویژه گروه های کم درآمد و فقیر می شود. این موضوع باعث کاهش میزان تقاضای آنها برای کالاهای اساسی شده و در نهایت تامین انرژی غذایی خانوارها کمتر و شدت فقر بیشتر می گردد.

از طرف دیگر افزایش قیمتها از طریق ایجاد عدم اطمینان در بازارها، باعث عدم تمایل برای پس انداز و سرمایه گذاری شده و در نهایت به محدود شدن فرصتهای شغلی و فعالیتهای اقتصادی می شود. این موارد باعث کاهش درآمدها ، بیکاری و تشدید فقر میشود (علی حسن زاده -1379).

تورم بعنوان یک "مالیات منفی" تاثیر معنی داری بر فقر دارد و بطور نسبی وضعیت فقرا را نسبت به ثروتمندان بدتر میکند.

این به آن معنا است که مالیات تورمی اساساً ناعادلانه است. عمده ترین قضاوت در رابطه با ارتباط بین تورم و فقر از منظری بدبینانه پیروی میکند.

در این منظر اعتقاد بر این است در کشورهایی مانند ایران که دولت نفش مهمی در اقتصاد دارد و تغییرات مهم حجم نقدینگی توسط دولت صورت می پذیرد؛ تورم نوعی پس انداز اجباری تلقی میشود که به تملک دولت در می آید؛ در اصطلاح به این پس انداز "مالیات تورمی" اطلاق میشود.

در واقع دولت با افزایش حجم نقدینگی و ایجاد تورم باعث گسترش معضلات اقتصادی و فقر در جامعه میشود(فرهاد خداداد کاشی -1389).

در همین رابطه تورم از چند کانال بر فقر اثر میگذارد، که عبارتند از:
کاهش درآمد واقعی، افزایش بیکاری و توزیع نامناسب درآمدها که در ذیل به توضیح آنها می پردازیم.


- کاهش درآمد واقعی:

آنچه در ارتباط با تاثیر تورم بر فقر روشن است؛ این است که در شرایط تورمی، وابستگی خانوارها به درآمدهاي اسمی ثابت، تاثیر ملموسی بر فقر خانوارها بر جاي میگذارد.

به این ترتیب که با وقوع تورم، خانوارهایی که درآمدهاي اسمی ثابت یا تقریبا ثابت، بخش عمده و اصلی درآمد آن ها را تشکیل میدهد، با کاهش قدرت خرید و درآمد واقعی مواجه شده و در مواردي نیز با مشکل تامین نیازهاي اساسی مواجه میشوند. ادامه ي این روند، این خانوارها را دچار پدیده ي فقر می کند(بلنک و بلیندر، 1986 ؛ کاتلر و کاتز، 1991 ؛ بلنک، 1993 ؛ پاورس، 1995).

از طرف دیگر افزایش سطح عمومی قیمتها یا همان پدیده ي تورم، اثرات متفاوتی بر قیمت کالاها و خدمات مختلف دارد. به طوري که لزوما قیمت تمام کالاها و خدمات به میزان یکسانی افزایش نمی یابد. تورم، بیشتر بر افزایش قیمت کالاها و خدمات اساسی تمرکز دارد.

این گونه کالاها و خدمات، بخش قابل ملاحظه اي از مخارج خانوارهاي کم درآمد را به خود اختصاص می دهد و نقش پررنگتري در الگوي مصرفی آنان دارد.

بر این اساس بروز تورم، نسبت به سایر خانوارهاي موجود در جامعه زیان بیشتري را متوجه این خانوارها می کند، به گونه اي که آنها را به خط فقر نزدیک می کند و یا آنها را در محدوده ي خط فقر قرار میدهد(منصور زیبایی -1388).