کرونا

جامعه
دانشگاه و فقدان امور فرهنگی
محمد زینالی اناری (پژوهشگر اجتماعی)
نوشته‌ی محمد زینالی اُناری در ۱ آذر ..
پیش از این که کرونا بر جامعه‌ی ایرانی مستولی شود، زندگی روزمره در تمام عرصه ها جریان داشت. به زعم مشکلات عمومی مردم ناشی از مسائل سیاسی و اقتصادی و محدودیت‌هایی که دانشجویان در دانشگاه و زندگی شخصی خود احساس می‌کنند، یک شکل رسمی از زندگی برای تمام اعضای جامعه و همچنین برای دانشجویان تمهید شده بود. اما اینک کرونا آمده، نظم و تمهیدات رایج را بر هم زده و بسیاری از امور و اجتماعات را به تعلیق برده است. یعنی هنوز امید همگان بر این است که برخی امور و اجتماعات اساسی مجدداً و با خاتمه‌ی کرونا احیا خواهند شد. با این حال ایام سیطره ی کرونا مدام طولانی تر و تشدید می‌شود، یعنی بازگشت به دوران طلایی پیش از کرونا مدت‌ها در رویاهای ما خواهد بود و جز رواج واکسنِ آن، هیچ امیدی برای احیای اجتماعات و تجمعات وجود ندارد.

تمام امید ما این است که این دوران تمام شود، ولی وقتی این امر رخ نمی‌دهد، تکلیف ما چه خواهد بود؟ بهتر است سوال را به صورت شفاف‌تری بپرسیم. چه چیزی در وضعیت حاضر مفقود شده که قرار است با گذر زمان و اتمام دوره‌ی کرونایی به سویش باز گردیم؟ در این اجتماعات دانشگاهی چه چیزی وجود داشت که اینک می‌تواند به مسئله یا دغدغه‌ی دانشجویان و دانشگاهیان تبدیل شود؟ آیا اصلا چنین چیزی دغدغه یا دل مشغولی دانشجویان، اساتید و حتی سیاستگذاران دانشگاه هست یا نه؟ با رواج چنین دورانی چه اتفاقی می‌افتد و دانشگاه و جامعه چه فرصت‌هایی را از دست می‌دهند؟ چگونه می‌توان راه کارهایی برای اجتماعات گم شده در دانشگاه جست؟
سنت دانشگاه مجازی

«دانشگاه مجازی» استعاره‌ای است که در سال‌های گذشته و در توصیف معنای دانشگاه‌های جدید متکی بر فناوری اطلاعات شکل گرفته است؛ دانشگاهی که فاقد فضای فیزیکی بوده و به صورت غیرحضوری برگزار میشود. اما نکته ی آن این است که ارتباط حضوری را عین حقیقت و ارتباط با فاصله و به واسطه ی ابزارهای اطلاعاتی را عین مجاز می داند. این در حالی است که می توان شکل دیگری به جای جفت معنایی حقیقی و مجازی استفاده کرد که بیان کننده ی ماهیت امر باشد. واژه ی دانشگاه غیر حضوری هم نمی تواند حق مطلب را ادار کند. اما موضوع اساسی این است که دانشگاه های امروز، در برابر موج های جدیدی از فعالیت قرار می گیرند که نیاز است به بازتعریف فضا و ارتباطات خود بپردازند وتکیه بر فعالیت حضوری آن را محدود میکند.

این سنت در ایران، ولو به دلایلی دیگر از پیش شکل گرفته است. دروس دانشگاه‌های پیام نور، بیشتر به‌صورت غیرحضوری برگزار می‌شد و در خصوص اتخاذ رویکردهای بدیل دانشگاهی تجربه‌ی موفقی محسوب می‌شود. اما تفاوت در این است که امروزه دانشگاه‌هایی که کلاس‌های حضوری برگزار می‌کردند، به دنبال بدیل‌های این کلاس‌ها هستند، در حالی که دانشگاه‌های پیام نور، بیشتر بر اساس کتاب‌های اختصاصی خود تفاوت داشتند و نه بر اساس تبدیل کلاس‌‌های حضوری به کلاس‌های مجازی. با این حال و به زعم تفاوت رویکرد دانشگاه‌های پیام نور یا برخی برنامه‌های درسی غیرحضوری در دانشگاه‌ها، می‌توان فرصت‌ها و تهدید‌های دانشگاه‌های مجازی، غیرحضوری یا دانشگاه در شرایط کرونا را در ایران در نظر گرفت. چرا که علاوه بر مشکلات آن، تجربه‌ای ناآزموده هم نیست.
اما با ورود کرونا صورت مسئله تغییر کرد و دانشگاه‌ها مجبور شدند برای رسیدن به حقیقت، این مجاز را انتخاب کنند. در غیر این صورت و با احتمال امکان ناپذیری آموزش حضوری، دانشگاه‌ها مجبور به تعطیلی می‌شدند. مگر این که از روش‌هایی که سال‌های قبل به‌صورت دانشگاه مجازی درآن‌ها تعریف شده بود، در این دوران استفاده می‌کردند. باری، دانشگاه‌ها در ایام کرونا توانستند از تمهیداتی که پیشتر به قصد کلاس‌های مجازی و برخی دوره‌های غیررسمی و بین‌المللی در نظر گرفته بودند، در بحبوحه‌ی کرونا استفاده کنند. همین موجب شد که نظام آموزش عالی، علی رغم وجود مشکلات و تنگناهای مربوط به فضاهای اتخاذ شده، بتواند کلاس‌های آموزشی خود را در این فضا پیگیری کند.
ادامه دارد .