تاریخ کوتاه ایران و جهان-966

تاریخ کوتاه ایران و جهان-966
_______________________________
اگر بخواهیم ریزبینانه‌تر (دقیق‌تر) به ریشهء ترک‌های «تورگش» بپردازیم ، باید بگوئیم که : در سال 546 زادروزی (میلادی) ، تیرهء (طایفهء) ترک «آشینا» (3) بفرماندهی «بومین خان» (4) ، که در بخشی از قلمروی «خانفرمائی مغول روران» (5) مانا (ساکن) بودند و فرمانبر این خانفرمائی بودند ؛ تازش ترک‌های «اویغور» (6) و «تیه‌لی» (7) به قلمروی «خانفرمائی مغول روران» (5) را پس راندند و این ترک‌ها را شکست دادند (8) . «بومین‌خان» ، پس از این کمک خود به «خانفرمائی مغول روران» ، دختر «خان مغول» را خواستگاری کرد ؛ ولی «خان مغول» ، با فرستادن فرستاده‌ای نزد «بومین خان» ، دست رد بر سینهء او زد و به او پاسخ داد که : «تو، که بردهء من هستی ؛ گستاخانه ، چنین خواسته‌ای را با من درمیان میگذاری»؟

«بومین خان» ، پس از رد شدن خواستگاری‌اش ، بسیار خشمگین شد و فرستادهء «خان مغول» را کشت ؛ و از همینگاه (همین زمان) ، دشمن «خانفرمائی مغول روران» گردید ، و خودگردانی (استقلال) خود ، از این خانفرمائی را به آگاهی «خان مغول» رساند ؛ و سپس ، همپیمان کشور «چین فراز باختری» (چین شمال غربی) ، که دشمن «خانفرمائی مغول روران» بود ، گردید.

در سال 552 زادروزی (میلادی) ، این تیرهء ترک آشینا ، بفرماندهی خان خود «بومین‌خان» ، با جنگ‌افزارهائی (اسلحه‌هائی) که از «چین فراز باختری» گرفته بودند ، به «خانفرمائی مغول روران» تاختند و بخش بسیار بزرگ و فرجائی (مهمی) از قلمروی مغول‌ها را به زیر فرمان خود درآوردند ؛ و در این قلمرو ، «خانفرمائی ترک گوگ‌ترک» (8) را برپا کردند و با «هراکلیوس» (9) امپراتور «امپراتوری روم خاوری»(بیزانس) (10) ، همپیمان شدند ؛ و پیشروی خود بسوی «فرارود» (ماوراءالنهر) و «داهستان» (1) را آغاز کردند و تا سال 560 زادروزی (میلادی) همهء «آسیای میانهء خاوری» ، «فرارود» (ماوراءالنهر) و «داهستان» (1) را به زیر فرمان خود درآورند و در این سال ، قلمروی خود را به دو تکهء خاوری و باختری ، بخش (تقسیم) کردند . تکهء باختری ، که «خانفرمائی باختری ترک» (11) نام گرفت ؛ به سفارش «امپراتوری روم خاوری» ، سه تازش را به «شاهنشاهی ایران ساسانی» انجام داد ، و در سومین تازش ، که همراه با سپاه «امپراتوری روم خاوری» انجام گرفت ، «ایران ساسانی» را شکست داد ؛ و «ایران ساسانی» در پی همین شکست از «خانفرمائی باختری ترک» ، بسیار کم‌توان شد ؛ جوریکه نتوانست تازش یکی دیگر از همپیمان‌های «امپراتوری روم خاوری» ، که «عرب‌ها» بودند را پس بزند (دفع کند) ؛ و از این «عرب‌ها» نیز ، شکست خورد ؛ و کشور «ایران ساسانی» از میان رفت ، و قلمروی آن ، به زیر فرمان «عرب‌ها» افتاد.

در ماه جولای سال 658 زادروزی(میلادی) ، «امپراتوری چینی‌تبار تانگ» (12) ، که کشوری «خوش پیشینه» و «دارای آبرو» (باشرف) بود ، همهء قلمروی «خان‌فرمائی خاوری ترک‌» را به زیر فرمان خود درآورد ؛ و «خان‌فرمائی باختری ترک‌» را هم جوری شکست داد ، که قلمروی بسیار پهناور آن ، به یک سرزمین بسیار بسیار کوچک ، کاهش یافت . ولی «امپراتوری چینی‌تبار تانگ» ، نتوانست ، یا نخواست که دو سرزمین «فرارود» (ماوراءالنهر) و «داهستان» را نیز ، به قلمروی خود بیافزاید ؛ پایابراین (بنابراین) ،شماری (تعدادی) از ترک‌های بجامانده از «خان‌فرمائی باختری ترک‌» ، که در دو سرزمین «فرارود» (ماوراءالنهر) و «داهستان» مانده بودند ، و در این دو سرزمین ، زندگی ساده‌ای را در پیش گرفته بودند ؛ در سال 699 زادروزی (میلادی) ، به پایتختی «بلاساغون» ، «خانفرمائی ترک تورگش» (2) را پدید آوردند.

(1) https://en.wikipedia.org/wiki/Dahae
(2) https://en.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrgesh
(3) https://en.wikipedia.org/wiki/Ashina_tribe
(4) https://en.wikipedia.org/wiki/Bumin_Qaghan
(5) https://en.wikipedia.org/wiki/Rouran_Khaganate
(6) https://en.wikipedia.org/wiki/Uyghur_Khaganate
(7) https://en.wikipedia.org/wiki/Tiele_people
(8) https://en.wikipedia.org/wiki/First_Turkic_Khaganate
(9) https://en.wikipedia.org/wiki/Heraclius
(10) https://en.wikipedia.org/wiki/Byzantine_Empire
(11) https://en.wikipedia.org/wiki/Western_Turkic_Khaganate
(12) https://en.wikipedia.org/wiki/Tang_dynasty