کلام حق آموزگار یا درس عبرت روزگار ....

«أنعام» جمع «نَعَم» به معناى شتر است ولى به گاو و گوسفند نیز گفته مى شود. گرچه كلمه «دوابّ» كه به معناى جنبنده است شامل آنها مى شود ولى بدلیل اهمیّت و نیاز شدید انسان به این سه حیوان نامشان جدا آمده است.

«خشیت» ترس همراه با تعظیم و برخاسته از علم و آگاهى است.

امام صادق علیه السلام فرمودند: «عالم، كسى است كه رفتارش، گفتارش را تصدیق كند و گرنه عالم نیست».(572)

این آیه مى فرماید: علم سبب خشیت الهى است و آیه 28 همین سوره مى فرماید: خشیت الهى، سبب پندپذیرى از انبیا است. پس نتیجه مى گیریم كه علم باید سبب هشدارپذیرى شود. بنابراین اگر دیدیم كه دانشمندان پندپذیر نیستند ولى عوام هشدار پذیرند، باید بگوئیم علمى كه در قرآن مطرح است غیر از اصطلاح روز است، بلكه مراد از علم دریافت حقیقت و داشتن نورانیّت و بصیرت و حكمت است و دانشمندان بى تقوى، در آئینه ى قرآن جاهلند؛ جهل به عظمت پروردگار، جهل به رسالت و تكلیف در دنیا، جهل به هدف آفرینش، جهل به سرنوشت و قیامت.

در كنار حرم امام رضاعلیه السلام خدمت علامه ى طباطبایى قدس سره رسیدم و عرض كردم: من در سال هاى اول تحصیلم همین كه مشغول نماز مى شدم، حالت گریه و خشوع داشتم، ولى اكنون كه با سواد شده ام در نماز غافلم، پس آیه «انّما یخشى اللّه من عباده العلماء» چه مى گوید؟ ایشان فرمود: علمى كه شما دارید، یك سرى اطلاعات و محفوظات است، اگر علم واقعى بود، عبودیّت تو بیش تر مى شد.

-----

572) كافى، ج 1، ص 36.
- اختلاف رنگ انسان ها و حیوانات، یكى از نشانه هاى قدرت و عظمت الهى است. «و من النّاس... مختلف الوانه»

- در امور جسمى و مادّى، انسان در ردیف دیگر موجودات است. «و من النّاس و الدّوابّ و الانعام»

- علم و آگاهى بر اسرار هستى، زمینه ى رسیدن به خشیت الهى است. «انّما یخشى اللّه... العلماء»

- دانشمندان بى تقوا، به علم واقعى نرسیده اند. «انّما یخشى اللّه من عباده العلماء»

- اهل عبادت بسیار است، امّا تنها عالمان به مقام خشیت مى رسند. «انّما یخشى اللّه من عباده العلماء»