درمان كم خوني در طب سنتي

درمان كم خوني در طب سنتي

کم‌خونی وضعیتی است که در آن تعداد یا اندازه گلبول‌های قرمز و یا مقدار هموگلوبین موجود در خون کاهش یافته؛ تبادل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن بین خون و سلول‌ها دچار اختلال می‌شود. از مهم‌ترین مواد مغذی جهت خون‌سازی که کمبود آن‌ها موجب بروز کم‌خونی می‌شود می‌توان به آهن،‌ ویتامین ب ۱۲ و اسیدفولیک اشاره کرد. از بین آن‌ها کم‌خونی ناشی از فقر آهن از شایع‌ترین کم‌خونی‌هاست ولذا محور اصلی بحث ما نیز همین نوع کم خونی است



علائم  و عوارض کم خونی

کم خونی های خفیف، در مراحل اولیه علامتی ندارند ولی به تدریج عوارض مربوطه ظاهر می شود. اولین و مهمترین عارضه کم خونی ، خستگی است. فعالیت حیاتی افرادی که هموگلوبین خون آنها پائین است، کاهش یافته؛ زود خسته می شوند. ضعف و رنگ پریدگی، التهاب و سوزش زبان، زخم کناره دهان وشکنندگی ناخن ها و همچنین سردرد و سرگیجه از عوارض بعدی کم خونی است. تمایل غیر طبیعی به خوردن مواد غیر غذایی مانند خوردن یخ، نشاسته خام یا برنج خام نیز از نشانه های کم خونی فقر آهن است. این مشکل درکودکان بیشتر دیده می شود. کودکانی که به خوردن خاک تمایل پیدا می کنند؛ به طور غیر مستقیم از کم خونی خود خبر می دهند. کودکان کم خون ، اشتهای خود را به غذا از دست می دهند و مقاومتشان در برابر عوامل عفونی کاهش می یابد.



چون آهن، علاوه بر فعالیت خون سازی در ساختمان عضلات و بعضی از آنزیم های مهم بدن نیز وارد می شود؛ کمبود آن منجر به کندی رشد جسمی و به خصوص مغزی نوزادان و شیرخواران می گردد. این ضایعه در موارد شدیدتر ممکن است برگشت ناپذیر شده، کودک را در کند ذهنی همیشگی نگه دارد. خردسالان کم خون، اغلب نا آرام و تحریک پذیرند. کودکان کم خون در مرحله پیش دبستانی و دبستانی با ضعف یادگیری ودرک مطالب روبرو می شوند. کم خونی فقر آهن در بانوان باردار، بر رشد جنین اثرگذاشته؛ ممکن است زمینه ساز سقط شود. نوزادانی که از مادران مبتلا به فقر آهن به دنیا می آیند؛ اکثرا کم وزن و ضعیف هستند.

به طور خلاصه، علایم و عوارض کم خونی عبارتند از:

رنگ پریدگی پوست، زبان و مخاط داخل لب و پلک چشم‌ها؛

ضعف و خستگی زودرس؛

سرگیجه، به خصوص به هنگام بلند شدن از زمین؛

بی حوصلگی، افسردگی و سایر اختلالات خلقی؛

سردرد؛

خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها؛

حالت تهوع؛

کاهش (و گاهی افزایش)خونریزی قاعدگی؛

کاهش حافظه، توان یادگیری و نهایتا افت تحصیلی؛

تیرگی دور چشم؛

بعضی یبوست های مقاوم به درمان؛

برخی جوش های مقاوم به درمان؛

ریزش مو و گود شدن روی ناخن(یا ناخن قاشقی که در کم خونی های شدید دیده می شود).

البته ذکر علایم فوق به این معنا نیست که هر کس کم خونی دارد تمام علایم فوق را نشان می دهدو همچنین به این معنا هم نیست که اگر فردی بعضی علایم فوق را داشت؛ حتما کم خون است.

کم خونی از منظر طبّ سنّتی ایران

اگر بخواهیم رویکردی کاملا ساده و درعین حال، عملی نسبت به کم خونی داشته باشیم؛ کم خونی عبارت است از کاهش تولید یا افزایش تحلیل خلط دم صالح در بدن. کسی که با اصول طبّ سنّتی آشنایی داشته باشد؛ به راحتی می تواند با اتّکا به همین تعریف ساده، علل ، علایم، عوارض و راه های درمان کم خونی را توضیح دهد. البتّه در نگاهی دقیق تر، کاهش تولید یا افزایش تحلیل هر یک از اخلاط چهارگانه، می تواند انواعی از اختلالات خونی را به وجود آورد که ورود دقیق در این بحث، خارج از اهداف این مقاله است.

عوامل ایجاد کننده کم خونی

متاسفانه این عوامل در زندگی روزمره بسیار فراوانند و تنها به برخی از شایعترین آنها اشاره می کنیم:

۱- آلودگی آب و هوا:

و به خصوص سرب موجود در هوای آلوده شهرها که منجرّ به نوعی کم خونی مزمن و مقاوم به درمان، کاهش سطح بهره هوشی، خستگی مزمن و … می شود. به همین جهت اگر بیمار در شهرهای بزرگ زندگی می کند؛ بافرض بالا بودن میزان سرب در خون وی، قبل از شروع درمان، با انجام حجامت عامّ، نسبت به کاهش سطح خونی سرب در وی اقدام کنید. همچنین سرب از طریق سیستم های لوله کشی آب شهری(به دلیل استفاده از لوله های حاوی سرب) و نیز برخی ظروف غذاخوری( از جمله ظروف استیل و ظروف مسی سفید شده با سرب) و یا حتّی سرب موجود در رنگ دیوار منازل هم می تواند وارد بدن شود.

۲- پایین بودن کیفیت واقعی تغذیه عامّه مردم:

این مسأله تابعیت چندانی از مسایل اقتصادی ندارد و حتّی اغلب، در بین طبقات مرفّه یا ساکنین شهرهای بزرگ می تواند شدیدتر باشدکه شاید شایعترین و مشکل سازترین مورد، گسترش فرهنگ استفاده از غذاهای غیرخانگی و به ویژه فست فودهاست.

۳- استفاده از ظروف آلومینیومی، تفلون و … برای طبخ غذا.

۴- مشکلات مربوط به قاعدگی در بانوان(خونریزی زیاد، فاصله کم بین قاعدگی ها و ….)

۵- مصرف چای و قهوه  به ویژه بلافاصله