تأثیر موسیقی بر اخلاق و عرفان

تأثیر موسیقی بر اخلاق و عرفان

اگر این اصل عقلایی را بپذیریم که همه ابزارها و وسایل، باید طوری انتخاب و استفاده شوند که رهرو را به مقصد و کمال برساند، با توجه به قرار داشتن دین اسلام در اوج حقانیت عقلی و تاریخی، باید گفت بهترین و معتبرترین منابع برای شناخت اینکه چه چیزی برای انسان کمال آور است و او را به خدا می رساند، قرآن کریم و روایات است.

از آموزه های اسلامی استفاده می شود که ایمان، تقوی و عمل صالح و مانند آن انسان را به کمال و قرب الهی می رساند، ولی هرگز نداریم که انسان می تواند با موسیقی این مسیر را طی کند و به خدا برسد! البته نمی خواهیم بگوییم موسیقی هیچ گونه تاثیر مثبتی نمی تواند ایجاد کند، گاهی برخی موسیقی های می توانند تاثیر های مثبتی ایجاد کنند مانند اینکه به انسان در برخی لحظات آرامش می دهد، ولی اینکه انسان با موسیقی بیش از دیگر راهها به خدا می رسد، حرف درستی نیست.اگر این گونه بود پیامبران بیش از دیگران از این راه استفاده می کردند.

با توجه به اینکه جنبه ملکوتی و ماورای طبیعی در همه نفوس انسانی یکی است؛ چرا این همه اختلاف در نغمه‏ ها و نواهای موسیقی اقوام و ملل وجود دارد؟! این اختلاف به حدّی است که گاهی بعضی از موسیقی ‏های یک جامعه، برای دیگران نفرت ‏انگیز و موجب ناراحتی عصبی می‏ شود. این حقیقت، بهترین شاهد است که تأثرات، عواطف و هیجان‏هایی که به وسیله موسیقی برانگیخته می ‏شود، مربوط به ذات و نفس انسانی نیست که همه در آن مساویند! حتی یک انسان در موقعیت و حالات روانی گوناگون، تأثرات و هیجان‏های مختلفی در مقابل یک نوع موسیقی از خود نشان می ‏دهد. بنابراین از آنجا که موسیقی ریشه در جنبه روحانی، معنوی و ماورایی انسان ندارد، نمی ‏تواند مدد رسان سلوک عرفانی باشد که در حوزه ملکوتی و جنبه معنوی آدمی و ما بعدالطبیعی او جای دارد. علاوه بر آنکه اگر موسیقی موجب تعالی روح و معنوی انسان می ‏شد، باید هرکس که بیشتر با آن سروکار دارد، معنوی ‏تر و دارای مقام و منزلت ملکوتی بیشتر باشد و حال آنکه واقع، خلاف این موضوع را ثابت می ‏کند.

گفتنی است: «معنی گرایی» نفوس آدمی، ریشه‏ ای فطری دارد و به وسیله عبادت‏ها، خیرات، اعمال نیک، انجام دادن تکالیف و ریاضت معقول نفس - که همگی جزء فعالیت به شمار می ‏روند نه انفعال - به فعلیت می ‏رسد، نه با موسیقی که نخست هشیاری را از نفس بر می‏ کند و آن گاه او را در اختیار ضرب‏ها، فواصل، کمیت‏ها و کیفیت‏های خویش می‏ نهد.
ناگفته نماند، مقصود از موسیقی در مباحث یاد شده، موسیقی رایج در میان بشر است؛ نه موسیقی و نغمه ‏ای که در طبیعت نهفته و نهان است. البتّه نغمه ‏ای که با فطرت آدمی عجین است، می‏ تواند آدمی را به یاد حقیقت خویش، جایگاه خود و معبود خویش بیندازد؛ همان نغمه ‏های داودی که دل مشتاقان را به حرکت و جنب و جوش وا می ‏داشت. بله اگر موسیقی بتواند حکایتگر آن نغمه ‏های الهی باشد، قادر خواهد بود که مددکار سالک باشد.
پرسشگر محترم، در پایان بحث، کلماتی از رهبر فرزانه انقلاب را به عنوان مرجعی دینی تقدیم می نماییم :

«ببینید، موسیقی اگر انسان را به بیکارگی و ابتذال و بی ‏حالی و واخوردگی از واقعیتهای زندگی و امثال اینها بکشاند، این موسیقی، موسیقی حلال نیست؛ موسیقی حرام است. موسیقی اگر چنانچه انسان را از معنویت، از خدا و از ذکر غافل کند، این موسیقی حرام است. موسیقی اگر انسان را به گناه و شهوت رانی تشویق کند، این موسیقی حرام است؛ از نظر اسلام این است. موسیقی اگر این خصوصیات مضر و موجب حرمت را نداشته باشد، البته آن‏وقت حرام نیست. اینهایی را که من گفتم، بعضی از آنها در موسیقی بی ‏کلام و در سازهاست؛ بعضی هم حتی در کلمات است. یعنی ممکن است فرضاً یک موسیقی ساده‏ بی ‏ضرری را اجرا کنند، لیکن شعری که در این موسیقی خوانده می‏ شود، شعر گمراه کننده‏ ای باشد؛ شعر تشویق کننده‏ به بی ‏بندوباری، به ولنگاری، به شهوت رانی، به غفلت و این‏طور چیزها باشد، آن وقت حرام می ‏شود. بنابراین، آن چیزی که شاخص حرمت و حلیت در موسیقی است و نظر شریف امام هم در اواخر حیات مبارکشان - که آن نظریه را در باب موسیقی دادند - به همین مطلب بود، این است. موسیقی لهوی داریم ممکن است موسیقی - به اصطلاح فقهی‏اش - موسیقی لهوی باشد. «لهو» یعنی غفلت، یعنی دور شدن از ذکر خدا، دور شدن از معنویت؛ دور شدن از واقعیتهای زندگی؛ دور شدن از کار و تلاش و فرو غلتیدن در ابتذال و بی‏بندوباری. این موسیقی می‏شود حرام. اگر این با کیفیت اجرا حاصل بشود، اگر با کلام حاصل بشود؛ فرقی نمی‏کند. بنابراین، مرز موسیقی حرام و حلال، عبارت از ایرانی بودن، سنتی بودن، قدیمی بودن، کلاسیک بودن، غربی بودن یا شرقی بودن نیست؛ «مرز» آن چیزی است که من عرض کردم».

http://moshavereh.porsemani.ir/conten