تاریخ مانشگاه‌های خاور و باختر (اردوگاه‌های شرق و غرب) (بخش چهار)

تاریخ مانشگاه‌های خاور و باختر (اردوگاه‌های شرق و غرب) (بخش چهار)
______________________________________
«امپراتوری روم خاوری» (بیزانس) که در توان خود نمی‌دید که «شاهنشاهی ایران ساسانی» را نابود کند ، در پیرامون (حدود) سال 551 زادروزی (میلادی) ، با ترک‌ها که در همسایگی مغول‌ها میزیستند ، برپد (علیه) «مغول‌ها» و «ایران ساسانی» همپیمان شد . امپراتور بیزانس ، برای این کار ، چندتن از فرپیشه‌داران (مقامات) خود را به نزد «بومین خان» (1) ، فرمانروای «ترک ها» فرستاد ؛ و با دادن زر و سیم فراوان به او ، به ترک‌ها کمک کرد که در گام نخست ، بر «مغول‌ها» چیره شوند.

به هر روی ، «بومین خان» ، فرمانده «ترک‌ها» ، پس از اینکه با کمک‌های «امپراتوری روم خاوری» (بیزانس) ، «مغول‌ها» را شکست داد ؛ برادرش ، «ایستمی خان» (2) را با سپاهی بزرگ ، بسوی مرز فراز خاوری (شمال شرقی) «ایران ساسانی» فرستاد ؛ و او ، همینجور که بسوی «ایران ساسانی» پیش میرفت ، سرزمین های سر راه خود را نیز زورگیری (تسخیر) کرد ؛ و قلمروی «خانفرمائی ترک» را بسیار پهناور کرد . «ایستمی خان» سپس ، در سال 568 ز. ، فرستادهء خود را به کنستانتینوپل ، پایتخت «امپراتوری روم خاوری» (بیزانس) ، فرستاد ؛ و این فرستاده بهمراه «زمارخوس» (3) نمایندهء امپراتوری بیزانس ، با هم به نزد «ایستمی خان» رفتند و با هم برپد (علیه) «ایران ساسانی» پیمان بستند ؛ و برنامهء تازش به «ایران ساسانی» را نوشتند . پس از مرگ ایستمی خان در سال 575 ، پسرش «تاردو خان» (4) ، فرمانده سپاه فرستاده شده بسوی «ایران ساسانی» شد ؛ و در سال 587 زادروزی (میلادی) ، «نیری خان» (5) ، با براه انداختن یک جنگ درونی (داخلی) ، نیمهء باختری «خانفرمائی ترک» را خودگردان (مستقل) کرد ، و آنرا «خانفرمائی باختری ترک» (6) نامید ؛ و خود ، نخستین فرمانروای آن گردید . «نیری خان» سپس ، با کمکی که از «امپراتوری روم خاوری» (بیزانس) دریافت کرد ، در سال 588 ، «نخستین جنگ ترک‌ها با ایران ساسانی» (7) را آغاز کرد ، و بخش بسیار بزرگی از قلمروی «ایران ساسانی» را زورگیری (تسخیر) کرد ، ولی سرانجام ، با قهرمانی‌های سپهبد «بهرام چوبین» و سپهبد «بهرام سیاوشان» ، در سال 589 ز. ، شکست خورد و پس‌نشینی (عقب‌نشینی) کرد (7) . با مرگ «نیری خان» در سال 599 ز. ، پسرش «هشانا خان» (8) ، دومین خان «خانفرمائی ترک‌های باختری» شد ، و در سال 606 ز. ، «دومین جنگ ترک‌ها با ایران ساسانی» (9) را آغاز کرد ؛ ولی او هم ، با دلیری‌های سپهبد ارمنی‌تبار ایران ، «سنباد باگراتونی چهارم» (10) ، در سال 608 ز. ، از «ایران ساسانی» شکست خورد ؛ و پس‌نشینی (عقب‌نشینی) کرد.


در سال 611 ز. ، «شکی خان» ، که نوهء «تاردو خان» بود ، سومین خان «ترک های باختری» شد ، ولی نتوانست جنگی با «ایران ساسانی» را آغاز کند ، و در سال 618 ز. درگذشت . پس از او ، برادرش «تون یابقو خان» (11) به فرمانروائی «ترک های باختری» رسید ، و در سالهای 627 تا 629 زادروزی (میلادی) ، در کوه‌کاس (قفقاز) ، با باشندگی (حضور) خود امپراتور «امپراتوری روم خاوری» (بیزانس) هراکلیوس ، وسپاه پاسدران (محافظان) خودش ، «جنگ سوم ترک‌ها با ایران ساسانی» (12) را آغاز کرد.

(1) https://en.wikipedia.org/wiki/Bumin_Qaghan
(2) https://en.wikipedia.org/wiki/Ist%C3%A4mi
(3) https://en.wikipedia.org/wiki/Zemarchus
(4) https://en.wikipedia.org/wiki/Tardu
(5) https://en.wikipedia.org/wiki/Niri_Qaghan
(6) https://en.wikipedia.org/wiki/Western_Turkic_Khaganate
(7) https://en.wikipedia.org/wiki/First_Perso-Turkic_War
(8) https://en.wikipedia.org/wiki/Heshana_Qaghan
(9) https://en.wikipedia.org/wiki/Second_Perso-Turkic_War
(10) https://en.wikipedia.org/wiki/Smbat_IV_Bagratuni
(11) https://en.wikipedia.org/wiki/Tong_Yabghu_Qaghan
(12) https://en.wikipedia.org/wiki/Third_Perso-Turkic_War