آداب و رسوم شو اول قارّه (یــلدا) در لرستان
آداب و رسوم شو اول قارّه (یــلدا) در لرستان
فلسفه و معني يلدا
نیاکان مان در ایران باستان هنگام دي ماه، چهار جشن زیبا در روز های اول ، هشتم ، پانزدهم و بیست و سوم دی ماه برگزار می کردند که از انها امروزه تنها جشن اول دیماه (شب یلدا) آن به عنوان نخستين روز چله یا آخرين شب پاييز، نخستين شب زمستان، پايان قوس، آغاز جدي و درازترين شب سال باقی مانده است و این تنها بازمانده جشن دی باستانی نیز بدلیل عدم آشنائی با آداب و سنن و چرائی اش توسط میراث داران ایین مهر در گذر دستخوش تدریجی تغییر و نهایتا استحاله آن در داخل است و عجیب تر آنکه برخی از آداب و رسوم آن در خارج از مرزهای کشور با وارد شدن در فرهنگ دیگر ملل به اعتراف محققان و مورخان همچنان در حال حفظ، ترویج و تقویت است، از جمله مراسم قاشق زنی شب چله و سنت پخت بوقلمون شب یلدای لرستان و یا همزادی و تفارن زمانی و نحوه دلایل برگزاری جشن یلدا (به معنی تولد) با زمان کریسمس و بهانه تولد حضرت عیسی و جشن ایلانوت یهودی ها و ... ). در هر صورت نكته زيبا و بيادماندني بلندترين شب سال در اين است كه همه ايرانيان اعم از فارس ،ترك ،كرد ،لر ، بلوچ و عرب ( و همچنین غربی ها روزهای همزاد آن در کریسمس و شکرگزاری) شب يلدا را شب جشن،شادي، دور همنشيني ، دوستي و صداقت ميدانند.
يلدا (جشن زایش مهر) از نظر معني معادل با كلمه نوئل از ريشه ناتاليس رومي به معني تولد است و نوئل از ريشه يلدا است .واژه يلدا سرياني و به معني ولادت است. ولادت خورشيد ( مهر و ميترا ) و روميان آن را ( ناتاليس انويكتوس ) يعني روز ( تولد مهر شكست ناپذير ) میدانند.
اجداد ما اين شب را تا به صبح به جشن و پايكوبي به گرد آتش نشسته و با سفره رنگینی از ميوههايي چون هندوانه، خربزه، انار، سيب، خرمالو و به باستقبال فصل زمستان می رفتند. اين ميوه ها در آن زمان هرکدام بار معنايي نمادين خود را داشت داشتند، هندوانه كه قاچهاي مدور ميخورد چون خورشيد، يادآور گرماي تابستان و فرونشاندن عطش بود. انار با صندوقچه ای از دانههاي مرواريد سرخش ، (سرخی نمادی از تناسل نسل و زايش بود) و شب چره و آجیل هايي كه با شكستن آن شادي را با خود به همراه ميآورد.
بدون شک نگاهی به آداب و رسوم طولانی ترین شب سال در میان یکی از قدیمی ترین اقوام ایران باستان (لرها) سبب مستحکم تر شدن ریسمان پیوند فرهنگی ما ایرانیان با خاطرات آباء و اجدایمان خواهد شد .
«قار» (GHAR) در زبان لری بمعنی «داد و فریاد» و «قاره» (GHARA) بمعنی «صدای بلند» است . استاد گرانقدر حمید ایزدپناه نام اولین شب زمستان یا شب یلدا در زبان لری را « اول قاهاره» (AVAL GHAHARA) خوانده اند. «قاهار» یا «قاهاره» در لرستان (چه درگویش و زبان لری چه در لکی ) معنی و مفهوم لغوی ندارد . برخی از دوستان ریشه «اول قاهاره »یا «اول قارّه» را از کلمه عربی « لیله القاره» خوانده اند . در حالی که بنوشته دهخدا عرب واژه ای بنام « یوم قار» نیز دارد که معنی آن روز خنک . (منتهی الارب ). و یا روز سرد. (مهذب الاسماء) است .
کلمه «قار» در زبان عربی عموما به معنی «قیر» یا صفت «قیراندود کردن» چیزی بکار برده شده است. بنوشته دهخدا :
«قار به فارسی مشهور به قیر است و آن از زمین با آب گرم از چشمه ها میجوشد. سیاه مایل به سرخی و اصل آن بعضی صلب و برخی سیال میباشد و با قدری خاک نیز طبخ میدهند تا توان بر کشتی و امثال آن اندود. و قوتش تا سی سال باقی است .»
فردوسی نیز در شاهنامه «قار» را بمعنای سیاه بکار گرفته است.
از سوئی قار (GHAR) در زبان ترکی بمعنی « برف » می باشد.
در گویش و زبان لری نیز وارد شده و بدون جایگزین و بدلی همچنان مورد استفاده قرار می گیرند.
به هر حال شب یلدا در لرستان با دو نام « شو چِلّه » و « شو اول قارّه » ضمن آنکه دربردارنده معنی و مفهومی جامع از کلمه « قار » با تمام صفات ریشه عربی و یا ترکی آن اعم از « سیاهی » برای شب یلدا یا « سردی و سپیدی برف» برای اولین روز زمستان است در عین حال بعنوان یکی از شب های بیاد ماندنی جشن و شادمانی است که کلیه افراد فامیل اعم از کوچک و بزرگ و زن و مرد همچون اجدادشان با نشستن و جمع شدن بدور یکدیگر و خواندن شعر و ترانه شاهنامه خوانی(شوهنومه خوونی) ، گرفتن فال جهل سرود (چل سرو) ، میل نمودن آجیل مخصوص (گنم برشته و گنم شیر) ، تعریف افسانه های قدیمی (امیل و ممیل) و بالاخره بازی و سرگرمی خاص (چارشو دُر کِنی و قاشق زنی) ضمن تقویت روحیه شادی و شادمانی با یکدیگر خود را آماده استقبال از زمستان سرد (و پر برکت) میکنند. از آنجائی که برگزاری شو اول قاهاره در لرستان مستلزم فراهم نمودن مقدماتی است ، برخی از این مقدمات عبارتند از:::
۱ - خانواده ای با حداقل یک نفر مسلط به اشعار شاهنام
فلسفه و معني يلدا
نیاکان مان در ایران باستان هنگام دي ماه، چهار جشن زیبا در روز های اول ، هشتم ، پانزدهم و بیست و سوم دی ماه برگزار می کردند که از انها امروزه تنها جشن اول دیماه (شب یلدا) آن به عنوان نخستين روز چله یا آخرين شب پاييز، نخستين شب زمستان، پايان قوس، آغاز جدي و درازترين شب سال باقی مانده است و این تنها بازمانده جشن دی باستانی نیز بدلیل عدم آشنائی با آداب و سنن و چرائی اش توسط میراث داران ایین مهر در گذر دستخوش تدریجی تغییر و نهایتا استحاله آن در داخل است و عجیب تر آنکه برخی از آداب و رسوم آن در خارج از مرزهای کشور با وارد شدن در فرهنگ دیگر ملل به اعتراف محققان و مورخان همچنان در حال حفظ، ترویج و تقویت است، از جمله مراسم قاشق زنی شب چله و سنت پخت بوقلمون شب یلدای لرستان و یا همزادی و تفارن زمانی و نحوه دلایل برگزاری جشن یلدا (به معنی تولد) با زمان کریسمس و بهانه تولد حضرت عیسی و جشن ایلانوت یهودی ها و ... ). در هر صورت نكته زيبا و بيادماندني بلندترين شب سال در اين است كه همه ايرانيان اعم از فارس ،ترك ،كرد ،لر ، بلوچ و عرب ( و همچنین غربی ها روزهای همزاد آن در کریسمس و شکرگزاری) شب يلدا را شب جشن،شادي، دور همنشيني ، دوستي و صداقت ميدانند.
يلدا (جشن زایش مهر) از نظر معني معادل با كلمه نوئل از ريشه ناتاليس رومي به معني تولد است و نوئل از ريشه يلدا است .واژه يلدا سرياني و به معني ولادت است. ولادت خورشيد ( مهر و ميترا ) و روميان آن را ( ناتاليس انويكتوس ) يعني روز ( تولد مهر شكست ناپذير ) میدانند.
اجداد ما اين شب را تا به صبح به جشن و پايكوبي به گرد آتش نشسته و با سفره رنگینی از ميوههايي چون هندوانه، خربزه، انار، سيب، خرمالو و به باستقبال فصل زمستان می رفتند. اين ميوه ها در آن زمان هرکدام بار معنايي نمادين خود را داشت داشتند، هندوانه كه قاچهاي مدور ميخورد چون خورشيد، يادآور گرماي تابستان و فرونشاندن عطش بود. انار با صندوقچه ای از دانههاي مرواريد سرخش ، (سرخی نمادی از تناسل نسل و زايش بود) و شب چره و آجیل هايي كه با شكستن آن شادي را با خود به همراه ميآورد.
بدون شک نگاهی به آداب و رسوم طولانی ترین شب سال در میان یکی از قدیمی ترین اقوام ایران باستان (لرها) سبب مستحکم تر شدن ریسمان پیوند فرهنگی ما ایرانیان با خاطرات آباء و اجدایمان خواهد شد .
«قار» (GHAR) در زبان لری بمعنی «داد و فریاد» و «قاره» (GHARA) بمعنی «صدای بلند» است . استاد گرانقدر حمید ایزدپناه نام اولین شب زمستان یا شب یلدا در زبان لری را « اول قاهاره» (AVAL GHAHARA) خوانده اند. «قاهار» یا «قاهاره» در لرستان (چه درگویش و زبان لری چه در لکی ) معنی و مفهوم لغوی ندارد . برخی از دوستان ریشه «اول قاهاره »یا «اول قارّه» را از کلمه عربی « لیله القاره» خوانده اند . در حالی که بنوشته دهخدا عرب واژه ای بنام « یوم قار» نیز دارد که معنی آن روز خنک . (منتهی الارب ). و یا روز سرد. (مهذب الاسماء) است .
کلمه «قار» در زبان عربی عموما به معنی «قیر» یا صفت «قیراندود کردن» چیزی بکار برده شده است. بنوشته دهخدا :
«قار به فارسی مشهور به قیر است و آن از زمین با آب گرم از چشمه ها میجوشد. سیاه مایل به سرخی و اصل آن بعضی صلب و برخی سیال میباشد و با قدری خاک نیز طبخ میدهند تا توان بر کشتی و امثال آن اندود. و قوتش تا سی سال باقی است .»
فردوسی نیز در شاهنامه «قار» را بمعنای سیاه بکار گرفته است.
از سوئی قار (GHAR) در زبان ترکی بمعنی « برف » می باشد.
در گویش و زبان لری نیز وارد شده و بدون جایگزین و بدلی همچنان مورد استفاده قرار می گیرند.
به هر حال شب یلدا در لرستان با دو نام « شو چِلّه » و « شو اول قارّه » ضمن آنکه دربردارنده معنی و مفهومی جامع از کلمه « قار » با تمام صفات ریشه عربی و یا ترکی آن اعم از « سیاهی » برای شب یلدا یا « سردی و سپیدی برف» برای اولین روز زمستان است در عین حال بعنوان یکی از شب های بیاد ماندنی جشن و شادمانی است که کلیه افراد فامیل اعم از کوچک و بزرگ و زن و مرد همچون اجدادشان با نشستن و جمع شدن بدور یکدیگر و خواندن شعر و ترانه شاهنامه خوانی(شوهنومه خوونی) ، گرفتن فال جهل سرود (چل سرو) ، میل نمودن آجیل مخصوص (گنم برشته و گنم شیر) ، تعریف افسانه های قدیمی (امیل و ممیل) و بالاخره بازی و سرگرمی خاص (چارشو دُر کِنی و قاشق زنی) ضمن تقویت روحیه شادی و شادمانی با یکدیگر خود را آماده استقبال از زمستان سرد (و پر برکت) میکنند. از آنجائی که برگزاری شو اول قاهاره در لرستان مستلزم فراهم نمودن مقدماتی است ، برخی از این مقدمات عبارتند از:::
۱ - خانواده ای با حداقل یک نفر مسلط به اشعار شاهنام
- ۲۳.۱k
- ۲۴ آذر ۱۳۹۲
دیدگاه ها (۳۶)
در حال بارگزاری
خطا در دریافت مطلب های مرتبط