قدم خیر قلاوند

قدم خیر قلاوند


بی تردید قدم خیر به عنوان مشهورترین زن که تصویری کامل از زن لر در او دیده میشود بر تارک تاریخ لرستان میدرخشد.
قدم خیر در سال 1278 خورشیدی در کوه تنگوان (شمال اندیمشک و لور)ودر مکانی به نام گود در اشکفت اله کرم به دنیا آمد. پدرش کیخا قنی (قندی)مردی سرشناس و مردم دار بود که ریاست طایفه بزرگ قلاوند را به عهده داشت. مادر او جواهر نام داشت که زنی با ویژه گی های ممتاز بود و همسر اول کدخدا قندی بود.
قدم خیر 9 برادر داشت که از این بین عباس خان ومحمد علی (بزرگی) افرادی سرشناس و معتبر در لرستان و بالاگریوه بودند.
قدم خیر به واسطه ی این که دختر خان بود و رفت و آمد زیادی به منزل پدریش انجام میشد با شرکت درمجالس های مختلف تجربه هایی کسب کرد که کمتر زن بالاگریوه ای به ان دست یافت، قدم خیر دارای طبعی بزرگ و مردانه در کنار ظرافت های زنانه بود و به همین سبب نام او به عنوان شیر زن بالاگریوه ای در تاریخ لرستان جاودانه شد .
این حکایت مربوط به حدود هشتاد سال پیش است؛ درﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺳﺎل ﻫﺎی ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺧﺎﻧﺪان ﭘﻬﻠﻮیﻛﻪ ﺗﺎزه ﻧﻴﺮوﻫﺎی ﻧﻈﺎمی و ارتشی ﺑﻪ ﻟﺮﺳﺘﺎن و ﻣﻨﻄﻘﻪ اﻟﻮار ﮔﺮﻣﺴﻴﺮی آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ (واقع در جنوب شرقی لرستان امروزی) و قصد دارند عشایر منطقه و مردم بومی را سرکوب کنند تا مقدمات حضور اجانب و انگلیسی ها را در این دیار فراهم بیاورند، ودر اینجاست که ﻣﻴﺎن ﺳﺮﺑﺎزان و برادران ﻗﺪم ﺧﻴﺮ، ﺟﻨﮓ و درﮔﻴﺮی ﺳﺮمیﮔﻴﺮد(1313 ﺗﺎ 1320 ﺧﻮرﺷﻴﺪی) ،وقتی که برادرهای قدم خیر توی محاصره قوای دولتی گرفتار شده بودند و مهمات و آذوقه‌شان تمام شده بود، قدم خیر سوار بر اسب می‌شود و مثل بادِ صرصر از حلقه محاصره ماموران دولتی می‌گذرد و به برادرهایش آب و غذا و فشنگ می‌رساند و آنها را از محاصره نجات می‌دهد به دنبال رشادتها یی که قدم خیر در این نبرد که از خود نشان میدهد، آوازه اش در همه جا می پیچد و مردم علاقه مند از نقاط دور و نزدیک به دیدن او که حال به نمادی برای مبارزه با ظلم و جور رضاخانی تبدیل شده است می آیند، اما در آنجا با زیبایی افسون کننده و فوق العاده این زن شایسته و برازنده مواجه می شوند و تحت تاثیر قرار می گیرند
با بر سرکار آمدن رضاخان و ورود قوای دولتی به منطقه بالاگریوه، طایفه قلاوند و از جمله برادران قدم خیر درگیر جنگی ناخواسته می‌شوند. قدم خیر در این جنگ جسارت و شجاعت بسیاری از خود نشان می‌دهد، اما سرانجام قوای سراپا مجهز دولتی موفق به سرکوب و تسلیم عشایر می‌شوند و باباخان و عباس خان برادر قدم خیر نیز در این جنگ کشته می‌شوند.که در اثر این واقعه، قدم خیر به شدت غمگین و بیمار شده، مدتی بعد از دنیا می رود. مقبره قدم خیر، هم اکنون در نزدیکی شهر دزفول واقع است».
قدم خیر بر خلاف سایر زنان عشایری که معمولا از فن سوارکاری و تیر اندازی بی بهره بودند هم سوار کار قابلی و هم تفنگچی ماهری بود.
در مدح قدم خیر اشعار زیادی سروده شده و سراغاز آن از مراد بیک گوشه ای است(مراوک) ؛ مراوک در منزل کیخا قنی از قدم خیر خواستگاری می کند که با مخالفت و تهدید شدید برادران قدم خیر مواجه میشود و مراوک که میداند دیگر وصلت با خان امکان پذیرنیست دو بیت می سراید((عاشقم و دختر بالاگریوه رنگ و رنگ یا و تیام چی دار میوه هم سوری هم اسپی و وا نمکی گوشه* این سید زی کنم خوم هم یدکی))
*منظور زن اهل گوشه ی خرم آباد مراوک بدین ترتیب ابیات مراوک گوشه ای( اهل گوشه شین شاه خرم آباد) که حکایت از علاقه فراوان وی داشت ورد زبان مردم گشت اما این پایان کار نبود و ملا جمشید از نوازندگان و شاعران طایفه قلاوند قدم خیر را در ابیات بسیاری به تصویر کشید و آهنگی بسیار زیبا ساخت و آن را خود با کمانچه نواخت که تا امروز نوازندگان بسیاری در لرستان موسیقی قدم خیر را اجرا کرده اند.
و بدین سان قدم خیر قنی بر بلندای
نام و آوازه جای میگیرد.وبه قول ملا جمشید ((سو قدم پیشی قدم قدم قدمه دسگیرونی ا بزرگ اله کرمه)) .
قدم خیر با رسیدن به دوره جوانی خواستگاران زیادی پیدا می کند، اما از میان همه آنها با عموزاده پدرش به نام صف قلی ازدواج می کند و از او صاحب فرزند پسری به نام محمد خان می شود که تا چند سال پیش نیز در قید حیات بود. این ازدواج دوام زیادی نمی یابد و قدم خیر و همسرش خیلی زود از هم جدا می شوند. بعد از آن قدم خیر خواستگار دیگری پیدا می کند ولی از آنجا که خواستگار جدید از دشمنان قدیمی خانواده پدری قدم خیر بوده اما حالا از در آشتی و دوستی درآمده، لذا وی به این وصلت راضی نمی شود، اما در نهایت وقتی که با اصرار و پافشاری خواستگار مورد نظر که از اشخاص سرشناس منطقه نیز هست مواجه می شود بالاخره به این وصلت ناخواسته تن می دهد.
از میان کسانی که ترانه قدم خیر را خوانده‌اند صدای ماندگار زنده یاد استاد رضا سقایی، اسطوره‌ای آواز لرستا