بسم الله الرحمن الرحيم

بسم الله الرحمن الرحيم
حکمت شانزدهم - باور داشتن به تقدیر الهی در عین تلاش و تدبیر انسانی :
تَذِلُّ الْأُمُورُ لِلْمَقَادِيرِ حَتَّى يَكُونَ الْحَتْفُ فِي التَّدْبِيرِ - حوادث و امور دنیایی تدابیر انسانی، برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات عملی آدمی در جامعه در برابر مقدرات الهی و آنچه که خداوند برای انسان مقدر فرموده، تسلیم می‌شود تا آنجا كه گاه مرگ انسان در تدبير و هوشيارى او است.(نهج البلاغه، صبحی صالح، ج1، ص471، حکمت 16)
إنّ العبد يدبّر و اللَّه‌ يقدّر - ؛ وظیفه‌ انسان تدبیر در زندگی مادی و معنوی است.(بحار الانوار جلد75 صفحه369)
این‌طور نیست که هر کسی موظف باشد فقط خودش را تدبیر نماید، بلکه انسان هم اختیار دارد و هم موظف است که حتی برای اداره‌ عالم و همچنین برای تسخیر آسمان و زمین نیز تدبیر کند.
تکلیف انسان در حوزه‌ تدبیر بر دو قسم تقسیم می‌شود:
1- تدبیر زندگی و حیات خود انسان .
2- تدبیر نسبت به همه‌ عالم وجود، چراکه خداوند متعال همه‌ عالم هستی را برای انسان آفریده است.
خداوند متعال در حدیث قدسی می‌فرماید: يَابنَ آدَمَ، خَلَقتُ الأَشياءَ لِأَجلِك وَخَلَقتُكَ لِأَجلي (رياض السالكين فی شرح صحيفه سيد الساجدين، ج‌1، ص558)
یعنی اى آدمی زاد! همه‌چیز را براى تو آفريدم و تو را براى خودم خلق کردم.
اما نکته‌ مهمی که کلام مولا بدان اشاره دارد و محور سخن مولا علی است، این است که انسان مدبر چند ویژگی دارد:
1- عاقل است.
2- می‌تواند اراده کند.
3- اختیار دارد.
انسان وظیفه دارد که مدبّر باشد؛ اما این با همه‌ این خصوصیات، یک نکته را هم باید بداند، و آن نکته این است که یک قانون الهیِ نوشته‌شده‌ قطعیه وجود دارد که قانون فرادستی و حاکم است و فوق قوانین بشری می‌باشد و انسان در حال تدبیر و برنامه‌ریزی باید توجه داشته باشد که هر چه تدبیر می‌کند باید با آن قانون بالادستی (قانون الهی) تطبیق کند.