وَ اللَّهُ خَلَقَ کلُ‏َّ دَابَّةٍ مِّن مَّاءٍ فَمِنهُْم

وَ اللَّهُ خَلَقَ کلُ‏َّ دَابَّةٍ مِّن مَّاءٍ فَمِنهُْم مَّن یَمْشىِ عَلىَ‏ بَطْنِهِ وَ مِنهُْم مَّن یَمْشىِ عَلىَ‏ رِجْلَینْ‏ِ وَ مِنهُْم مَّن یَمْشىِ عَلىَ أَرْبَعٍ یخَْلُقُ اللَّهُ مَا یَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلىَ‏ کُلّ‏ِ شىَ‏ْءٍ قَدِیرٌ(45)

ز آب آفریدست یزدان پاک همه جانداران در این تیره خاک‏

و خدا هر حیوانى را از آب آفرید، که بعضى (مانند مارها) بر شکم روند و برخى (مانند انسان) بر دو پا و برخى (چون اسب و گاو و شتر) بر چهار پا حرکت کنند. و خدا هر چه خواهد بیافریند که خدا بر همه کار تواناست.

Allah created every animal from water. Among them are some that creep upon their bellies and among them are some that walk on two feet, and among them are some that walk on four. Allah creates whatever He wishes. Indeed Allah has power over all things.

[سوره النور (24): آیه 45]

وَ اللَّهُ خَلَقَ کُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ یَمْشِی عَلى‏ بَطْنِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَمْشِی عَلى‏ رِجْلَیْنِ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَمْشِی عَلى‏ أَرْبَعٍ یَخْلُقُ اللَّهُ ما یَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ (45)

و خداوند خلق فرمود هر دابّه را از آب پس بعض آنها راه مى‏رود بر شکمش و بعض آنها مشى مى‏کند به دو پا و بعض آنها به چهار پا خلق مى‏فرماید خدا آن چه مشیتش تعلق بگیرد.

محققا خداوند بر هر چیزى قادر است (اشکال) بعضى حیوانات هستند که بیش از چهارپا راه مى‏روند مثل مورچه، هزارپا و عنکبوت و امثال اینها و آنها را ذکر نفرمود.

(جواب) کلمه فمنهم، من تبعیضى است یعنى بعض آنها و لازم نیست تمام اقسام را ذکر فرماید اولا.

و ثانیا ذکر اربع شامل آنها هم میشود زیرا آنها هم چهارپا دارند و زیاده لذا از حضرت صادق علیه السلام است و منهم من یمشى على اکثر من ذلک.

(وَ اللَّهُ خَلَقَ کُلَّ دَابَّةٍ) مراد انسان و انواع حیوانات است جن و ملک خارج هستند چون فرمود.

(مِنْ ماءٍ) که نطفه باشد و به همین اشاره دارد آیه شریفه (وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ

أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج‏9، ص: 545

کُلَّ شَیْ‏ءٍ حَیٍ‏) انبیاء آیه 31.

زیرا ملائکه از نور خلق شده‏اند و جن از آتش و حکماء گفتند اول چیزى را که خلق فرمود ماء بود که عرش اعظم هم بر ماء قرار گرفته (وَ کانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ) هود آیه 9 لکن مراد از این جمله.

(وَ اللَّهُ خَلَقَ کُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ) مراد نطفه است که ماء نر در رحم ماده قرار مى‏گیرد حتى در طیور که تخم قرار مى‏گیرد و در بسیارى از هوام مثل مورچه و مراد از دابه حیوان و انسان است که روى زمین مشى مى‏کنند شامل جن و ملک نمى‏شود زیرا مشى آنها نزول و هبوط است حتى در قلب هم دخول و خروج دارند بوسوسه و الهام.

(فَمِنْهُمْ مَنْ یَمْشِی عَلى‏ بَطْنِهِ) تعبیر به من براى اینست که انسان هم داخل در دابه هست لذا جمع مذکر آورد فمنهم فرمود، مشى بر بطن براى اینست که دست و پا ندارد باید خود را روى زمین بکشد یا در آب حرکت کند مثل ماهى.

(وَ مِنْهُمْ مَنْ یَمْشِی عَلى‏ رِجْلَیْنِ) مثل انسان و طیور انسان دو دست دارد و ایستاده در حال قیام مشى مى‏کند و طیور به ازاء دست دو بال دارند که پرواز مى‏کنند.

(وَ مِنْهُمْ مَنْ یَمْشِی عَلى‏ أَرْبَعٍ) مثل اسب، قاطر، الاغ، گوسفند، شتر، گاو، حیوانات صحرایى مثل آهو و درندگان مثل ببر، گربه و پلنگ و موش و امثال اینها و اما حیواناتى که بیش از چهار پایان هستند بعضى گفتند دقت کردیم مشى آنها بر چهارپا است و بعضى گفتند مدخول در چهار پایان هستند غایة الامر زائد بر چهارپا دارند لکن از آیه شریفه انحصار به این سه طایفه استفاده نمیشود مانعى ندارد اقسام دیگرى هم باشد چنانچه میفرماید:

(یَخْلُقُ اللَّهُ ما یَشاءُ) هر نحو که مشیت او تعلق بگیرد قدرت دارد (إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ) قدرتش محدود نیست غیر متناهیست عین ذات است.