حاتم طایی را پرسیدند: «آیا در جهان کسی را دیده‌ای یا شنید

حاتم طایی را پرسیدند: «آیا در جهان کسی را دیده‌ای یا شنیده‌ای که همّت و بزرگواری‌اش از تو بیشتر باشد؟»

گفت: «آری، روزی چهل شتر قربانی کرده بودم و سران و بزرگان عرب را به مهمانی فراخوانده بودم. مردم از هر سو بر سفره‌ام گرد آمده بودند و از نعمت آن بهره می‌بردند.

در همان روز، برای کاری از میان مهمانان بیرون رفتم و به گوشه‌ای از صحرا رسیدم. آنجا مردی را دیدم که با رنج بسیار خار بیابان می‌کند و بر پشت خود دسته‌ای هیزم و خار فراهم آورده است.

به او گفتم: "چرا به مهمانی حاتم نمی‌روی؟ امروز سفره‌ای گسترده شده و گروه بسیاری بر آن نشسته‌اند. تو نیز بیا و از این نعمت بهره‌مند شو."

مرد سر برداشت و با آرامش گفت:

هر که نان از عملِ خویش خورد
منّتِ حاتمِ طایی نبرد

سپس افزود: "من دسترنج خود را، هرچند اندک باشد، بر سفره‌ای که به منت دیگران آمیخته است ترجیح می‌دهم."

چون این سخن از او شنیدم، در دل خویش اندیشیدم که بزرگواری تنها به بخشیدن مال نیست؛ گاه عزت نفس و بی‌نیازیِ مردی فقیر از بخشندگیِ ثروتمندان نیز خود مرتبه‌ای بلند از جوانمردی است. از آن‌رو، آن خارکن را در همّت و آزادگی از خود برتر دیدم.»