7 - تاریخچهء جهانبینی دانشگرا (سکولار)

تاریخچهء جهانبینی دانشگرا (سکولار) - 7
________________________________________
«ولتر» (1) از نامدارترین نویسندگان «هنگامهء (عصر) روشنگری» (2) است . نامداری (شهرت) او به چرائی (دلیل) هوشمندی بسیار زیادش ، و مبارزه‌هایش با کلیسای کاتولیک ، و پشتیبانی‌اش از آزادی باور (عقیده) ، آزادی سخن (بیان) ، و جدایی کیش (دین) از فرمانروائی (حکومت) و دلیری‌اش (شجاعتش) در بی‌پرده‌گوئیِ (بیانِ صریحِ) باورها و دیدگاه‌های (نظریات) ناسازگار با باورهای کلیسای کاتولیک است . «ولتر» همهء زندگیِ بزرگسالی خود را در جستجوی داد (عدل) گذراند ؛ و در این راه ، همهء گونه‌های سخنسرائی (ادبیات) ، مانند نمایشنامه‌نویسی ، چامه‌سرائی (شعرسرائی) ، بلندداستان‌نویسی (رمان‌نویسی) ، نوشتاره‌نویسی (مقاله‌نویسی) را بکار گرفت. او همچنین در راستای رسیدن به این خواستهء (هدف) خود ، نوشته‌هائی تاریخی و دانشی (علمی) را پدید آورد (1).

در سال 1728 زادروزی (میلادی) ، «ولتر» پس از شرکت در آئین باشکوه خاکسپاری «اسحاق نیوتن» (3) ، به فرانسه بازگشت و در سال 1733 ، نوشتار (کتاب) خود بنام «نامه هائی دربارهء انگلیس» (4) را چاپ‌وپخش (منتشر) کرد . «ولتر» که در این نوشتار (کتاب) خود ، اسحاق نیوتن را بسیار ستوده بود و کنش‌های (اعمال) بازدارندهء کشیشان کلیساها را چرائی (دلیل) درجازدن دانشی و فرهنگی فرانسه دانسته بود ؛ از سوی همین کشیشان ، بازخواست شد ؛ و همهء چاپ‌های این نوشتارش ، بدست همین کشیشان و پیروان کوته‌بین آنها ، از نوشتارفروشی‌ها (کتابفروشی‌ها) تاراج شدند و در خیابان‌ها آتش زده شدند (1).

در پی این تازش کشیش‌ها ، «ولتر» بناچار از ترس جانش گریخت ، و به خانهء بانو «امیلی دو شاتله» (5) ، که از هواداران نیوتن بود ، پناه برد . رونهیدنی (قابل توجه) است که این بانوی گرامی در این هنگام ، برگردان کردنِ (ترجمه کردنِ) نوشتار (کتاب) فرجای (مهم) نیوتن ، بنام «پایه‌های اِندِزِشناسانهء سرشت‌شناسی» (اصول ریاضیاتی فلسفهء طبیعی) (6) را در دست داشت (1).

ده سال پس از این رویداد ، هم برگردانِ (ترجمهء) فرانسویِ «آروین‌گرائی» (تجربه‌گرائی) «جان لاک» (7) ؛ و هم نوشتار (کتاب) دیگر «ولتر» بنام «پایه‌های نخستینیِ خردشناسیِ نیوتن» (اصول مقدماتی فلسفهء نیوتن) (8) در فرانسه چاپ‌وپخش (منتشر) شدند ؛ و خردشناسان (فیلسوفان) نوگرای فرانسوی ، «انگارگرائی» (ایدآلیسم) «رنه دکارت» (9) را کنار گذاشتند و به «آروین‌گرائی» (تجربه‌گرائی) «جان لاک» روی آوردند ؛ و با این کار خود ، توانستند راهِ پاگذاریِ (ورودِ) «آروین‌گرائی» (تجربه‌گرائی) به دانشگاه‌های فرانسه را نیز باز کردند . رفته‌رفته (بتدریج) «آزمایشگاه‌ها» و «گلخانه‌های گیاه‌شناسی» فراوانی در فرانسه ساخته شدند ، و آموزشی‌گاهبازه‌هایِ (دوره‌های آموزشی) «گیتیکِ آروینی» (فیزیکِ تجربی) ، بنیاد گذارده شدند . از میانِ این آموزشی‌گاهبازه‌ها (دوره‌های آموزشی) ، باید از آنهائی که «ژان آنتوان نِله» (10) برگزار می کرد ، یاد کرد . برای گذراندن این آموزشی‌گاهبازه‌ها ، نه تنها دانشجویان ، بلکه دیگر مردمگروه‌هایِ (طبقاتِ) پاریس نیز ، از هم پیشی (سبقت) می گرفتند . «ژان آنتوان نله» ، در نوشتار (کتاب) خود آورده است : «امروزه دانشها ؛ بمانند گذشته ، دربرگیرندهء چرائی‌آوری‌های (استدلال‌های) بی‌پایه و «انگارگرایانه» (ایدآلیستی) نیستند ؛ بلکه گزاره‌هائی هستند که آروین (تجربه) ، آنها را پااستوار (ثابت) کرده است ؛ و در این میان ، تنها بایدیکار (وظیفهء) "خرد" (عقل) ، یاری رساندن به آروینگر (تجربه‌گر) برای "پی‌بردنِ" (فهمیدنِ) رهمندی‌هایِ (روابط) مانا (موجود) ، میان آروین‌های "جدا ازهم" (مختلف) است» (11).

(1) https://en.wikipedia.org/wiki/Voltaire
(2) https://en.wikipedia.org/wiki/Age_of_Enlightenment
(3) https://en.wikipedia.org/wiki/Isaac_Newton
(4) https://en.wikipedia.org/wiki/Letters_on_the_English
(5) https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%89milie_du_Ch%C3%A2telet
(6) https://en.wikipedia.org/wiki/Philosophi%C3%A6_Naturalis_Principia_Mathematica
(7) https://en.wikipedia.org/wiki/John_Locke
(8) https://en.wikipedia.org/wiki/Elements_of_the_Philosophy_of_Newton
(9) https://en.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Descartes
(10) https://en.wikipedia.org/wiki/Jean-Antoine_Nollet
(11) نوشتار (کتاب) «تاریخ علوم» ، نوشتهء «پی‌یر روسو» ، برگردانِ (ترجمهء) حسن صفاری ، چاپ‌وپخشکدهء (انتشاراتی) امیرکبیر