تاریخ کوتاه ایران و جهان – 1128 (ویرایش 2)

تاریخ کوتاه ایران و جهان – 1128 (ویرایش 2)
__________________________
در سال 760 ز. {زادروزی} (میلادی) ، «روزبه پور دادویه» (ابن مقفع) (1)(2) ، به‌سازندهء (اصلاح‌کنندهء) «سخن‌نگاری» (انشاء) «زبان عربی» ، نخستین پدیدآورندهء نوشتار (کتاب) به زبان عربی پس از قرآن ، و نویسنده و برگردانگر (مترجم) بزرگ ایرانی ، که بسیاری از نوشتارهای (کتابهای) برجستهء «ایران ساسانی» را از زبان «پارسی میانه» ، به زبان عربی برگردان (ترجمه) کرده بود ؛ به دستور «منصور» (3) ، دومین فرمانروای (خلیفهء) «عباسیان» (4) ، با شکنجه کشته شد (1) . در گسترده‌گوئی (توضیح) بیشتر این رویداد ، باید گفت:

از آنرو که «روزبه» ، دوازده پوشان (جلد) از نوشتارهای (کتابهای) برجستهء «ایران ساسانی» را ، به عربی برگردان (ترجمه) کرده بود ؛ و از این راه (به این طریق) ، از فراموش شدن این نوشتارها (کتابها) ، جلوگیری کرده بود ؛ «منصور» ، که دشمن ایران و ایرانی بود ، نتوانست این یاری (خدمت) بزرگ «روزبه» به فرهنگ ایرانی را تاب بیاورد (تحمل کند) ، و دشمنی «روزبه» را به دل گرفت ؛ و بر آن بود (تصمیم داشت) که دست‌آویزی (بهانه‌ای) پیدا بکند ؛ تا بتواند با دست‌یازیدن به آن ، این اندیشمند و نویسندهء بزرگ ایرانی را بکشد . و سرانجام ، «منصور» به چرائی (دلیل) ریزبررسی (انتقاد) «روزبه» از فرمانروائی (خلافت) «منصور» ، دستور داد تا «روزبه» را با شکنجه بکشند.

«روزبه» ، در شهر «فیروزآباد» استان فارس زاده شد ، و تا چهارده سالگی در این شهر ، زبان پارسی پهلوی را بخوبی فراگرفت ، و سپس همراه پدرش ، به شهر «بصره» نوبومروی (مهاجرت) کرد ؛ و در این شهر ، زبان عربی را فراگرفت و افزون‌براین (علاوه بر این) ، «سخن‌نویسی (انشاء) به زبان عربی» را نیز ، بهسازی (اصلاح) کرد ، و از بزرگترین روان‌سخنان (فصیحان) زبان عربی شد . گفته شده که پس از قرآن ، که در هنگامهء «عثمان» (5) ، بدست «پدیدآوران ایرانی دب (خط) عربی» (6) نوشته شده بود ؛ تا پیرامون (حدود) سال 740 زادروزی (میلادی) ، نوشتار (کتاب) دیگری به زبان عربی نوشته نشده بود ، چون عرب‌ها ، این کار را «خداناسپاسی» (کفر) میدانستند ، و قرآن را برای رستگار شدن ، بس (کافی) میدانستند ؛ و «روزبه» ، نخستین کسی است که پس از قرآن ، نوشتارهائی را به دب (خط) عربی نوشته است (1).

از آنرو که نوشته‌های عربی «روزبه» ، بسیار شیوا بودند ؛ او در هنگامهء (دورهء) خودش ، سرآمد سخن‌نویسی (انشاء) به زبان عربی شد ، و همهء سخن‌نویسان عرب‌زبان‌ ، پیرو شیوهء (سبک) او شدند . امروزه نیز ، برگردان‌های (ترجمه‌های) «روزبه» ، در برخی (بعضی) از دانشگاه‌های جهان ، و از آن میان ، در دانشگاه‌های کشورهای عربی ، مانند دانشگاه قاهره ، به سرنام (به عنوان) نمونه‌هائی خوب و شیوا از سخن‌نویسی عربی ، آموزش داده می‌شوند .

روزبه ، 15 نوشتار (کتاب‌) را از «پارسی میانه» به عربی برگردانده است (ترجمه کرده است) ؛ که از میان برجسته‌ترین آنها ، باید از نوشتارهای (کتاب‌های) «کلیله و دمنه» (7) ، «خداینامه» (8) ، «تاجنامه انوشیروان» ، «آیین‌نامه» ، «سخنوری بزرگ» (الأدب الکبیر) (9) ، و «سخنوری خُرد» (الأدب الصغیر) ، یاد کرد . گذشته از این ، گفته شده که بخش (فصل) «برزویهء پزشک (طبیب)» از «کلیله و دمنه» را ، خود «روزبه» نوشته است (1) . او همچنین دو بخش «همسنجی» (قیاس) و «برداشت‌ها» (تعبیرات) ، که از بخشهای فرجای (مهم) نوشتار (کتاب) «چرائی‌آوری (منطق) ارسطو» (10) هستند را به عربی ، برگردان (ترجمه) کرده است . روزبه همچنین ، نوشتار (کتاب) «ایساغوجی» (11) ، نوشتهء یک خردشناس (فیلسوف) «رومی-فنیقیه‌ای» بنام «پورفیری» (12) ، که پیشگفتاری بر بخش «رده‌ها» (مقولات) از نوشتار (کتاب) «چرائی‌آوری» (منطق) ارسطو است را نیز به عربی برگردان (ترجمه) کرده است . فهرست بیکاست (کامل) برگردانها در (1) میباشد.


(1)نوشتارهء (مقالهء) ویکی‌پدیای فارسی ، با سرنام (عنوان) «ابن مقفع» را با گوگل بیابید.
(2) https://en.wikipedia.org/wiki/Ibn_al-Muqaffa%27
(3) https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Mansur
(4) https://en.wikipedia.org/wiki/Abbasid_Caliphate
(5) https://en.wikipedia.org/wiki/Uthman
(6)یادآوری میشود که سخندانان ایرانی ، برپایهء «دب (خط) مانوی نوین» ، دب (خط) عربی را به سفارش عثمان ، نوآوری کردند.
(7) https://en.wikipedia.org/wiki/Panchatantra
(8) https://en.wikipedia.org/wiki/Khwaday-Namag
(9) https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Adab_al-Kab%C4%ABr
(10) https://en.wikipedia.org/wiki/Organon
(11) https://en.wikipedia.org/wiki/Isagoge
(12) https://en.wikipedia.org/wiki/Porphyry_(philosopher)