تاریخچهء پیدایش و پیشرفت جهانبینی دانشگرا (سکولار) -6 (وی

تاریخچهء پیدایش و پیشرفت جهانبینی دانشگرا (سکولار) -6 (ویرایش 3)
__________________________________________________________
«ولتر» (1778-1694) از نامدارترین نویسندگان هنگامهء (عصر) روشنگری است . نامداری (شهرت) او بچرائی (بدلیل) مبارزه ‌های هوشمندانه اش با کلیسای کاتولیک ، و پشتیبانی اش از «آزادی باور (عقیده)» ، «آزادی سخن (بیان)» ، و «جدایی دین از فرمانروائی (حکومت)» و دلیری اش (شجاعتش) در بی پرده گفتن (بیان) باورها و دیدگاه های (نظریات) ناسازگار با باورهای کلیسای کاتولیک است . «ولتر» که همهء زندگی بزرگسالی خود را در جستجوی داد (عدالت) گذراند ؛ در این راه ، همهء گونه های سخنسرائی (ادبیات) ، مانند نمایشنامه نویسی ، چامه سرائی (شعر سرائی) ، بلندداستان نویسی (رمان نویسی) ، نوشتاره نویسی (مقاله نویسی) را بکار گرفت . او همچنین در راستای رسیدن به این خواستهء (هدف) خود ، نوشتارهائی (کتاب هائی) تاریخی و دانشی (علمی) را نوشت (1).

در سال 1728 زادروزی (میلادی) ، «ولتر» پس از شرکت در آئین باشکوه خاکسپاری «اسحاق نیوتن» ، به فرانسه بازگشت و در سال 1733 ، نوشتار (کتاب) خود بنام «نامه هائی دربارهء انگلیس» {1} را چاپ و پخش (منتشر) کرد . ولتر که در این نوشتار خود ، اسحاق نیوتن را بسیار ستوده بود و کنش های (اعمال) بازدارندهء کشیشان کلیساها را چرائی (دلیل) درجازدن دانشی و فرهنگی فرانسه دانسته بود ؛ از سوی همین کشیشان ، بازخواست شد ؛ و همهء "روچاپ های" (نسخه های) این نوشتارش ، بدست همین کشیشان و پیروان کوته بین آنها ، از نوشتارفروشی ها (کتابفروشی ها) زورگیری شدند و در خیابان ها آتش زده شدند (2).

در پی این تازش کشیشان ، «ولتر» از ترس ازدستدادن جانش گریخت ، و به خانهء مادام دوشاتله (1749-1699) ، که از هواداران نیوتن بود ، پناه برد . رونهیدنی (قابل توجه) است که این بانوی گرامی در این هنگام ، برگردان (ترجمه) نوشتار (کتاب) فرجای (مهم) نیوتن بنام «پایه های اندزشناسانهء سرشت شناسی» (اصول ریاضیاتی "فلسفهء طبیعی"{2}) را در دست داشت (2).

ده سال پس از این رویداد ، هم برگردان (ترجمهء) فرانسوی «آروین گرائی» (تجربه گرائی) «جان لاک» ؛ و هم نوشتار (کتاب) دیگر «ولتر» بنام «پایه های نخستینی خردشناسی نیوتن» (اصول مقدماتی فلسفهء نیوتن) در فرانسه چاپ و پخش شدند ؛ و در پیامد آن ، در سال 1762 نهادهای آموزشی و باورگسترانی (تبلیغی) ژزوئیت ها (تندرو های دینی) در فرانسه برچیده شدند و بیشتر خردشناسان (فیلسوفان) فرانسوی ، «انگارگرائی» (ایدآلیسم) دکارتی را کنار گذاشتند و به «آروین گرائی» (تجربه گرائی) «جان لاک» روی آوردند ؛ و در همپیمانی با دانشمندان فرانسه ، راهبرش (کنترل) نهادهای آموزشی را بدست خود گرفتند ، و به سرنام (به عنوان) نخستین کار ، زبان لاتین را کنار گذاشتند و زبان فرانسه را بجای آن برپا کردند .

خردشناسان (فیلسوفان) و دانشمندان فرانسه با این کار خودشان ، توانستند راه پاگذاری (ورود) «آروین گرائی» (تجربه گرائی) به دانشگاه های فرانسه را نیز باز کنند ، و رفته رفته (بتدریج) راه برپا شدن شمار فراوانی از «آزمایشگاه ها» و «گلخانه های گیاهشناسی» در فرانسه باز شد ، و آموزشبازه های (دوره های آموزشی) «فیزیک آروینی» (فیزیک تجربی) بنیاد گذارده شدند .

از میان این آموزشبازه ها (دوره های آموزشی) ، باید از آنهائی که «ژان آنتوان نوله» (1770-1700) {3} برگزار می کرد ، یاد کرد ؛ که نه تنها دانشجویان ، بلکه دیگر گروه های مردم پاریس نیز ، برای گذراندن این آموزشبازه ، از هم پیشی (سبقت) می گرفتند . «ژان آنتوان نوله» در نوشتار (کتاب) خود آورده است : «امروزه دانشها ؛ بمانند گذشته ، دربرگیرندهء "چرائی آوری های" (استدلال های) بی پایه و «انگارگرایانه» (ایدآلیستی) نیستند ؛ بلکه تنها گزاره هائی به سرنام (به عنوان) «دانش های سرشتی» (علوم طبیعی) پذیرفته میشوند که آروین (تجربه) ، آنها را پااستوار (ثابت) کرده باشد ؛ و در این میان ، تنها بایدیکار (وظیفهء) "خرد" (عقل) ، یاری رساندن به آروینگر (تجربه گر) برای "پی بردن به" (فهمیدن) رهمندی های (روابط) باشنده (موجود) میان آروین های "جدازهم" (مختلف) است» (2).

پژوهشپایه ها (منابع تحقیق):
(1)
نوشتارهء (مقالهء) ویکی پدیای فارسی دربارهء «ولتر» :
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D9%84%D8%AA%D8%B1
نوشتارهء (مقالهء) ویکی پدیای انگلیسی دربارهء «ولتر» :
https://en.wikipedia.org/wiki/Voltaire

(2)
تاریخ علوم ، نوشتهء پی یر روسو ، برگردان (ترجمهء) حسن صفاری ، چاپ و پخش (انتشارات) امیرکبیر


گسترده گوئی های (توضیحات) بیشتر:
{1}
https://en.wikipedia.org/wiki/Letters_on_the_English

{2}
در آن هنگام ، بجای سرنام (عنوان) «س