{معماری دوره ساسانی}

{معماری دوره ساسانی}



قلعه دختر

احتمالا" اولین بنای اردشیر قلعه ای حصین بود که روی قلعه ای مشرف به راه شیراز بنا گردیده بود. بدون شک به چشم آنها که به هنگام طلوع آفتاب از این معبر باریک می گذشتند دیوارهای بلند و حایل دار قلعه همچون تصویری فراموش نشدنی از بنایی زرین در پهنه ی آسمان نیلگون بود.
کاخ قلعه عبارت بود از قله ی یک منطقه بارودار که منبع مستقل آب آن چاهی بود که به داخل رودخانه ای که در امتداد جاده زیر دست قلعه جریان داشت زده شده بود.کاخ-قلعه موسوم به قلعه دختر در سه سطح ساخته شده بود و ورود به آن از نازلترین سطح از طریق پلکانی مارپیچ  که به حیاط اصلی تراس میانی می رسید صورت می گرفت.

 سه طرف حیاط را اتاق های چهار دارای طاق ضربی احاطه کرده بود و طرف چهارم به تراس فوقانی که روی آن ساختمان کاخ اصلی واقع شده بود منتهی می گردید. تمامی کاخ را یک ایوان بزرگ دارای طاق ضربی و دو ایوان کوچکتر در جناحین تشکیل می داد. ایوان بزرگتر که چهارده متر پهنا و 23 متر درازا داشت و یک اتاق مرکزی که سقف آن به شیوه ای تازه، یعنی با استفاده از گنبد پوشانده شده بود منتهی می گردید. در جناحین این اتاق گنبدار اتاق های اضافی قرار گرفته و کل آنها در داخل یک دیوار خارجی مدور جای داشت. معماران پارتی از طاق ضربی هایی استفاده می کردند که وقتی در زوایای قائم با یکدیگر تلاقی می کرد با استفاده از طاقهای ساده به هم متصل می گردید. هر چند گنبد در بناهای رومی معاصر پارتیان به ویژه در ساختمان حمام مورد استفاده قرار گرفته، ولی هیچ نشانه ای از ساخت گنبد به دست پارتها به دست نیامده است. معماران رومی مشکل قرار دادن سقفی مدور روی اتاق چهارگوش را با قرار دادن گنبد روی لاشه سنگ هایی در گوشه ها با جلو آوردن تدریجی سنگ ها یا آجرها به شکلی پیوسته مدورتر می شد حل کرده بودند. معماران ساسانی همین مشکل را به شیوه ای دیگر حل کردند. همان شیوه ای در معماری ایران متداول است. احتمالا" قدیمترین نمونه این شیوه گنبد قلعه دختر است. گنبد با استفاده از سکنج های مخروطی که از هر کنج بالا آورده می شود تا دایره ای تشکیل تشکیل می گردد و از آن پس خود دایره به تدریج بسته می شود، روی اتاق چهار گوش قرار می گرفت. تزئینات قلعه دختر و کاخ اردشیر که در محل باز شدن کوهها با دشت حاصلخیز فیروز آباد ساخته شده تقریبا" برهنه است.
   دیوارهای خارجی را به کمک پشتبند های پلکانی یا ستونهای تو کار پا سنگ دار تقویت کرده و درگاه ها را با استفاده از قالب ساده گچی که طرح آن از درگاههای باستانی هخامنشی در تخت جمشید گرفته بالا آوردند.



{مجله کوردان مانا}