«اصبغ بن نباته»، از اصحاب وفادار و از شاگردان بر جستۀ اما

«اصبغ بن نباته»، از اصحاب وفادار و از شاگردان بر جستۀ امام علی(ع) است. وی می‌گوید: «روزی امیرمؤمنان(ع) را دیدم که مختار را [که طفلی کوچک بود] روی زانوی خود نشانیده [و با نوازش و محبت] دست روی سر او می‌کشید و می‌فرمود: «یا کیس، یا کیس» و بعضی، آن را با تشدید (کیّس) به معنای (بسیار زیرک) نیز خونده‌اند. و چون امیرالمومنان(ع) دوبار کلمه (کیس) را بر زبان آورد وجه تسمیه آن (کیسان) نیز همین است که سپس لقب مختار شد. به احتمال قوی، علت آن که مختار به این لقب معروف شد، همین سخن امام علی(ع) می‌باشد. فقیه بزرگ شیعه علامه «ابن‌نما» و آیۀ‌الله «خوئی» این نظریه را اختیار کرده‌اند.
تولد و دوران کودکی:مختار در سال اول هجرت متولد شد. او به همراه پدرش در 13 سالگي درجنگ بزرگی شركت كرد. هنگامی که سپاه اسلام برای جنگ با سپاه کسرا از مدینه به طرف مرز های عراق و ایران حرکت کرد فرماندهی لشکر به دستور خلیفه دوم (عمر بن خطاب)به پدر مختار (ابو عبید) واگذار شده بود.
ابو عبید فرزندش را نیز برای جهاد در این بسیج شرکت داد و بدین ترتیب مختار 13 ساله در شمار جنگجویان قرار گرفت و برای اولین بار در جنگی عظیم شرکت کرد.مختار بچۀ شجاعی بود ودر این جبهه می کوشید از چنگ پدرش بگریزد و وارد خط مقدم درگیری با دشمن شود،اما عمویش (سعد بن مسعود)که از شخصیت های بنام اسلام و از یاران مخلص امام علی(ع)و ائمه اطهار بود مختار را از این کار بازمی داشت.پس از مرگ پدرش،عمویش (سعد بن مسعود)سرپرستی او را به عهده گرفت.
مختار در کنار عمویش، (سعد بن مسعود)که حاکم مدائن بود از سال ۳۷ هجری قمری یعنی در ۳۷ سالگی زندگی سیاسی خود را آغاز کرد. در (صلح ساباط) در سال ۴۱ با پناه آوردن (امام حسن) از خیانت و ترور به عمارت مدائن، یکی از نکته‌های تاریک زندگی مختار رقم خورده‌است.مختار بعد از صلح امام حسن به کوفه رفت.