بررسی شعر آسایشگاه از علی سورنا

بررسی شعر «آسایشگاه» از (علی سورنا)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
«آسایشگاه» مجموعه‌ای‌ست که از درونِ تضاد میان رهایی و انزوا، امید و خشونت، زندگی و مرگ سر بر می‌آورد. این شعر، به‌جای روایت خطی،چهار صحنه‌ی متفاوت اما در ارتباط مستقیم با هم را بازنمایی می‌کند؛ تجربه‌هایی که هر کدام گوشه‌ای از وضعیت انسان را در جهانی سخت و پیچیده نشان می‌دهند
..............................
در صحنه‌ی اول سوژه با جهانی مواجه می‌شود که نه پناه دارد و نه تکیه‌گاه. ایستادن «بی‌تکیه، بی‌سرپناه» در معبر باد، نمادی‌ست از وضعیتِ موجودِ انسانِ معاصر: جایی که زندگی می‌تواند به میدانی از مین تبدیل شود و زیبایی (مثل بنفشه‌ها) از هر سو زخمی بر تن بکارد. همین‌جا روشن می‌شود که «آسایشگاه» نه فضای امن، که فضای آشکارِ تجربه‌ی دردِ بی‌وقفه است. حضورِ آهن در درون، نشانه‌ی تبدیلِ رنج و تباهی به بخشی از ساختار وجود است. این زهرِ زندگی، جهان را نه شکست‌خورده، که مقاوم و سخت می‌سازد. وقتی راوی می‌گوید «من افسرده نیستم»، دارد مرزِ بین واقعیتِ عمیقِ زیستِ دردناک و قضاوتِ ساده را نشان می‌دهد. وضعیتِ او نه بیماری روانیِ قابلِ برچسب‌زدن است، نه ضعف؛ بلکه واکنشی طبیعی به جهانی‌ست که آشوب و رخدادهای پی‌درپی را مجبور به پذیرش می‌کند.
صحنه‌ی دوم در تضاد با اولی، فضای نور و زندگی را وارد می‌کند. احساسِ عبور زندگی از وجود، طلوع خورشید، دشتِ پروانه‌ها و حضورِ دختر، همه نشان از لحظه‌هایی دارند که علی‌رغم جهانِ سخت، امکانِ زیستنِ خالص و زیبا میسر می‌شود. دیدن زندگی به‌صورت زیباییِ ساده، نه انتزاعِ تصنعی، بلکه تجربه‌ای لحظه‌ای‌ست — جایی که درد و رنج نیز بخشی از فهمِ زیبایی می‌شود. این بخش نشان می‌دهد که حتی در جهانی زخم‌خورده، امکانِ ارتباطِ مستقیمِ با احساس و زیبایی وجود دارد؛ هرچند گذرا باشد.
در صحنه‌ی سوم، تنش دوباره افزایش می‌یابد اما این بار در مقیاسِ شخصی و خانوادگی. حضورِ مادر، برخوردِ محکم به درب، و واکنش سوژه به تمامیِ این مواجهات نشان می‌دهد که آرامشِ واقعی نه به خانه، نه به گذشته، و نه به یادِ مادر وابسته است، بلکه به قبولِ سختیِ موجود. وقتی مادر غیب می‌شود و سوژه فریاد می‌زند که «دست‌های ما آلوده به قتل‌اند»، دیگر سخن از قتلِ فیزیکی صرف نیست؛ این جمله بازتابِ آلودگیِ وجودیِ انسانی‌ست در جهانِ خشونت‌زده. این صحنه، نه همدلیِ ساده که پذیرندگیِ حقیقتِ سختِ وجود را طلب می‌کند.
در صحنه‌ی چهارم، تضادِ پیشین با نمادپردازیِ قوی‌تر ادامه می‌یابد: گوزن و دشتِ پروانه‌ها تا دوربینِ تفنگ و کشیدنِ ماشه. گوزن در این تصویر نه فقط حیوانی که باید شکار شود، بلکه آینه‌ای‌ست مقابل انسان. سوژه با تیراندازیِ مستقیم مواجه می‌شود: آیا خودش گوزن را کشت یا این جهانِ پیرامون بود که او را به این عمل واداشت؟ این پرسش نشان دهنده‌ی بن‌بستِ میانِ کنشِ آگاهانه و فشارِ محیطِ قدرتمند است. در واقع، سوژه در لحظه‌ای قرار می‌گیرد که باید انتخابِ خود را بپذیرد، حتی اگر این انتخاب تحتِ تأثیرِ صداها و فرمان‌های بیرونی باشد. نتیجه‌ی این بخش، تردیدی‌ست که سوالِ نهایی شعر را شکل می‌دهد: اختیار و اجبار، مرگ و زندگی، شکار و بودن، همه به هم گره خورده‌اند.
کلِ «آسایشگاه» با این چهار صحنه، مسیرِ تجربه‌ای انسانی در مواجهه با جهانِ پیچیده‌ی زخم‌خورده را می‌کاود. این شعر نه فقط درد را توصیف می‌کند، نه فقط زیبایی را جشن می‌گیرد، بلکه تجربه‌ی زنده‌بودن، تحملِ سختی، احساسِ زیبایی، و مواجهه با انتخاب‌های دشوار را در نسبت با هم نشان می‌دهد. این مجموعه، دعوت به رهاییِ ساده یا تسلیم نیست؛ دعوت به رویاروییِ آگاهانه با هستیِ واقعی است، همان‌جا که جهانِ بیرونی و درونی، هم‌زمان و بی‌وقفه با هم تلاقی می‌کنند.